Suốt nhiều tuần liền, giới giao dịch kim loại trên toàn cầu gần như thức trắng đêm, dán mắt vào màn hình theo dõi giá của mọi thứ, từ vàng, bạc đến đồng và thiếc. Các mức giá dường như đã thoát khỏi mọi quy luật cung – cầu cơ bản, được đẩy lên cao bởi làn sóng vốn nóng từ các nhà đầu cơ Trung Quốc. Và rồi, chỉ trong vài giờ ngắn ngủi, đà tăng giá ấy đảo chiều, biến thành một trong những cú sụp đổ dữ dội nhất từng chứng kiến trên thị trường hàng hóa.
Tháng biến động nhất trong lịch sử kim loại quý
Giá bạc lao dốc 26% trong ngày 30/1, ghi nhận mức giảm mạnh nhất trong lịch sử. Giá vàng cũng không tránh khỏi cú sốc, giảm 9% trong phiên giao dịch tồi tệ nhất suốt hơn một thập kỷ. Trên thị trường kim loại cơ bản, các nhà giao dịch đồng vẫn chưa kịp hoàn hồn sau khi giá tăng vọt vượt mốc 14.500 USD/tấn, trước khi sụp đổ nhanh chóng không kém.
“Trong suốt sự nghiệp của mình, đây chắc chắn là điều điên rồ nhất mà tôi từng chứng kiến. Vàng vốn được xem là biểu tượng của sự ổn định, nhưng những biến động như thế này thì hoàn toàn không mang dáng dấp của sự ổn định”, ông Dominik Sperzel, Giám đốc giao dịch của Heraeus Precious Metals - một trong những tập đoàn tinh luyện kim loại quý hàng đầu thế giới, nhận định.
.png)
Đà tăng của vàng đã được tích lũy trong nhiều năm, khi các ngân hàng trung ương trên thế giới mở rộng dự trữ vàng như một lựa chọn thay thế cho USD.
Chất xúc tác trực tiếp cho cú sụp đổ này là thông tin Tổng thống Mỹ Donald Trump dự định đề cử ông Kevin Warsh làm Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), qua đó đẩy đồng USD tăng giá mạnh. Tuy nhiên, từ trước đó, không ít ý kiến đã cảnh báo rằng thị trường kim loại đang bị thổi phồng quá mức và cần một đợt điều chỉnh sau nhiều tuần tăng không nghỉ.
Dẫu vậy, tốc độ và quy mô của cú lao dốc vẫn khiến giới giao dịch choáng váng, đặc biệt với một thị trường lớn và có tính thanh khoản cao như vàng.
Các nhà giao dịch kim loại tại châu Âu và Mỹ đã làm việc xuyên ngày đêm, không muốn bỏ lỡ phiên giao dịch châu Á, nơi những biến động dữ dội nhất thường diễn ra. Thậm chí, nhiều người còn giao dịch trong trạng thái “điên cuồng” ngay trên các chuyến bay đường dài. Tại hội nghị tiền điện tử lớn nhất thế giới diễn ra ở Đức tuần trước, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp chỉ đứng lặng nhìn vào điện thoại, im lặng theo dõi cuộc khủng hoảng đang diễn ra.
“Parabol”, “cuồng loạn” và “không thể giao dịch”, đó là những từ ngữ được bà Nicky Shiels, Trưởng bộ phận chiến lược kim loại tại MKS PAMP SA, dùng để mô tả thị trường vào ngày 30/1. Theo bà, tháng 1/2026 sẽ được ghi nhớ là “tháng biến động nhất trong lịch sử kim loại quý”.
Ảnh hưởng từ các nhà đầu tư Trung Quốc
Đà tăng của vàng đã được tích lũy trong nhiều năm, khi các ngân hàng trung ương trên thế giới mở rộng dự trữ vàng như một lựa chọn thay thế cho USD. Xu hướng này tăng tốc mạnh mẽ vào năm ngoái và kéo dài sang đầu năm nay.
Trong những tuần gần đây, tốc độ tăng giá đã trở nên chóng mặt, chủ yếu do làn sóng mua vào từ các nhà đầu cơ Trung Quốc, từ nhà đầu tư cá nhân đến các quỹ cổ phần lớn lần đầu mạo hiểm tham gia thị trường. Dòng tiền này đã đẩy giá kim loại, từ đồng đến bạc, lên những mức kỷ lục mới.
Tốc độ tăng giá của vàng, bạc được tác động bởi làn sóng mua vào từ các nhà đầu cơ Trung Quốc.
Khi giá tiếp tục leo thang, các quỹ giao dịch hàng hóa theo xu hướng cũng nhập cuộc, càng làm gia tăng tính đầu cơ cho đợt tăng giá.
Trong bối cảnh những nghi ngờ xoay quanh tính độc lập của Fed, cùng các căng thẳng địa chính trị từ Venezuela đến Iran liên tục chiếm sóng truyền thông, đà tăng của kim loại quý đã trở thành biểu tượng cho sự mất niềm tin ngày càng gia tăng của một bộ phận nhà đầu tư đối với đồng USD.
Cơn sốt vàng và bạc nhanh chóng lan rộng từ Trung Quốc sang châu Âu, tái hiện những hình ảnh gợi nhớ giai đoạn 1979–1980, thời điểm hiếm hoi khác trong lịch sử hiện đại mà thị trường chứng kiến những biến động giá dữ dội đến vậy.
“Chúng tôi đã bán hết một số loại vàng thỏi nhất định từ nhiều tuần trước, nhưng khách hàng vẫn tiếp tục mua. Mọi người xếp hàng hàng giờ trước các cửa hàng để mua vàng”, ông Sperzel cho biết, đồng thời nói rằng Heraeus đang hoạt động hết công suất để đáp ứng nhu cầu.
Biến động dữ dội nhất diễn ra ở bạc, một thị trường tương đối nhỏ, với tổng nguồn cung hàng năm chỉ khoảng 98 tỷ USD theo giá hiện tại. Riêng trong ngày 30/1, quỹ iShares Silver Trust (SLV), quỹ ETF bạc lớn nhất thế giới, ghi nhận giá trị giao dịch vượt 40 tỷ USD, trong khi chỉ vài tháng trước đó con số này hiếm khi vượt 2 tỷ USD.
Hoạt động giao dịch quyền chọn, vốn ngày càng phổ biến với nhà đầu tư cá nhân, cũng bùng nổ dữ dội. Trên các diễn đàn Reddit, vốn từng thổi bùng những cơn sốt đầu tư vào bạc trước đây, nhiều nhà đầu tư chia sẻ các khoản lợi nhuận vượt 1.000% nhờ đặt cược ngắn hạn vào đà tăng giá của kim loại này.
Phát biểu của ông Tổng thống Trump ngày 27/1 rằng đồng USD “đang chịu áp lực rất tốt” đã kích hoạt cơn sốt mua kim loại quý, đẩy giá lên đỉnh lịch sử. Đến ngày 29/1, vàng chạm 5.595 USD/ounce, bạc vượt 121 USD và đồng đạt 14.527,50 USD/tấn.
Dấu hiệu đảo chiều đầu tiên xuất hiện khi thị trường Mỹ mở cửa, đồng USD tăng giá và vàng bất ngờ giảm mạnh, có thời điểm mất hơn 200 USD/ounce chỉ trong khoảng 10 phút. Giá tạm ổn định trước khi thông tin về kế hoạch đề cử ông Warsh làm Chủ tịch Fed được lan truyền.
Khác với những phiên trước, khi nhà đầu tư châu Á thường tiếp sức cho đà tăng, lần này, các nhà đầu tư Trung Quốc đã chốt lời. “Trung Quốc đã bán, và giờ chúng ta đang gánh chịu hậu quả”, ông Campbell nói.
Diễn biến tiếp theo nhiều khả năng vẫn phụ thuộc vào Trung Quốc. Giới đầu tư sẽ theo dõi sát thời điểm thị trường Thượng Hải mở cửa tối 2/2 (theo giờ Mỹ), để đánh giá liệu nhu cầu kim loại có hồi phục sau cú bán tháo hay không. Giới hạn biến động giá hàng ngày từ 16 – 19% trên các hợp đồng bạc tại Trung Quốc cho thấy thị trường nội địa có thể còn cần thời gian để điều chỉnh.
Dù vậy, đợt điều chỉnh trước Tết Nguyên đán, mùa mua sắm truyền thống của người Trung Quốc, có thể mở ra cơ hội cho những nhà đầu tư cá nhân đã lỡ chuyến tàu tăng giá. Tại thủ phủ giao dịch vàng Thủy Bối của Trung Quốc, tình trạng khan hiếm bạc đã hạ nhiệt phần nào, với lượng bán ra vượt mua vào cuối tuần, song chưa xuất hiện dấu hiệu bán tháo hoảng loạn. Giá bạc tại đây vẫn giao dịch cao hơn giá hợp đồng.
Trong bối cảnh nhu cầu bán lẻ giảm dần, một số ngân hàng Trung Quốc đã công bố các biện pháp mới nhằm kiểm soát rủi ro với sản phẩm tích lũy vàng. Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc cho biết sẽ nâng mức tiền gửi tối thiểu, trong khi Ngân hàng Công thương Trung Quốc áp dụng hạn mức với dịch vụ Tiết kiệm Vàng Ruyi trong dịp lễ.
“Vàng vẫn tương đối mạnh. Tôi thấy nhiều người tranh thủ mua vào khi giá giảm trong 2 ngày qua để mua trang sức và vàng thỏi trước Tết”, ông Liu Shunmin, Trưởng bộ phận quản lý rủi ro của Công ty Guoxing Precious Metal (Thâm Quyến), cho biết.
