Dù quyết tâm chính sách đã được thể hiện rõ ràng, thị trường vẫn đang chờ đợi cách thức triển khai cụ thể của nhà điều hành cũng như câu trả lời cho việc sàn giao dịch vàng sẽ “chạy” ra sao khi thời hạn deadline đang đến gần.

Gấp rút đưa sàn giao dịch vàng vào vận hành

Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 1/2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh mục tiêu phấn đấu đưa sàn giao dịch vàng vào vận hành trong tháng 2/2026.

Chỉ đạo quyết liệt từ người đứng đầu Chính phủ cho thấy, sau bước đi mang tính đột phá là xóa bỏ độc quyền vàng miếng, thị trường vàng trong nước tiếp tục được “mở khóa” và đứng trước một cuộc cải tổ mang tính lịch sử.

Theo ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS Research), việc thành lập sàn giao dịch vàng có thể giúp giải quyết nhiều bài toán khó.

Đầu tiên, sàn vàng có thể góp phần cải thiện thanh khoản và tính minh bạch của thị trường vàng. “Khi giao dịch tập trung qua một sàn quốc gia với các thành viên được cấp phép, giá cả và khối lượng giao dịch được công bố liên tục, giúp nhà đầu tư dễ dàng tiếp cận thông tin và giao dịch trong môi trường minh bạch. Đồng thời, quy trình niêm yết giá và khớp lệnh điện tử sẽ chuẩn hóa bước giá và phương thức giao dịch, hạn chế tình trạng chào giá tùy tiện trên thị trường tự do”, ông cho hay.

Bên cạnh đó, sàn giao dịch vàng có thể góp phần thu hẹp chênh lệch giá mua/bán. Một sàn vàng với nhiều người tham gia và cạnh tranh sẽ tạo “Bid Ask Spread” thị trường thấp hơn, giảm chi phí ẩn cho nhà đầu tư khi mua bán.

Tiếp đến, sàn giao dịch vàng là kênh để “monetize” một phần vàng trong dân, tức giúp chuyển hóa một phần vàng nhàn rỗi thành vốn trong hệ thống tài chính thay vì nằm bất động.

Đại diện SHS cho hay, trong hơn 10 năm qua, tỷ lệ tiền mặt trên tổng phương tiện thanh toán (CIC) ở Việt Nam đã giảm rõ rệt. Điều này cho thấy người dân ngày càng tin tưởng hơn vào hệ thống ngân hàng, dùng chuyển khoản, thẻ và ví điện tử nhiều hơn, thay vì cầm tiền mặt. Đây là một thành quả quan trọng của NHNN trong việc ổn định vĩ mô và hiện đại hóa hệ thống tài chính.

Tuy vậy, các giao dịch vàng và USD trên thị trường chợ đen vẫn chủ yếu dùng tiền mặt. Từ lúc người dân rút tiền ra mua bán đến khi tiệm vàng đem nộp lại ngân hàng luôn có một khoảng thời gian “đứt đoạn” - tiền nằm ngoài hệ thống. Nếu hoạt động này dày và lớn, nó cùng với áp lực kê khai thuế của hộ kinh doanh cá thể chắc chắn sẽ kéo CIC lên làm tỷ lệ tiền mặt cao hơn mức đáng lẽ là trạng thái cân bằng lý tưởng.

“Do đó, nếu xây dựng sàn vàng điện tử, giao dịch và lưu ký vàng qua tài khoản ngân hàng thay vì tiền mặt, một phần dòng tiền này sẽ được kéo vào hệ thống chính thức. Điều đó vừa tăng minh bạch, vừa hỗ trợ tiếp tục hạ CIC xuống”, đại diện SHS cho hay.

Tuy nhiên, đại diện SHS cho rằng sàn khó triệt tiêu “khoảng cách” giữa giá trong nước và giá thế giới, vì khoảng cách này do XAU/USD, tỷ giá và chính sách ngoại hối quyết định – những yếu tố mà sàn không dễ chạm tới. Điều này cũng đã được chứng minh qua kinh nghiệm quốc tế khi nhiều nước có sàn vàng vẫn tồn tại “gap” cao.

Ví dụ, Trung Quốc có Sở Giao dịch Vàng Thượng Hải (SGE) hoạt động hiệu quả, nhưng khi nhu cầu tăng vọt và Nhà nước siết hạn ngạch nhập khẩu (nhằm giữ ổn định tỷ giá nhân dân tệ), giá vàng nội địa đã vọt lên cao hơn giá thế giới kỷ lục.

Năm 2023, chênh lệch giá vàng ở Trung Quốc có lúc vượt 121 USD/oz – mức cao chưa từng có. Nguyên nhân được xác định do cầu nội địa mạnh cộng với nguồn cung bị gián đoạn bởi hạn chế nhập vàng giữa năm 2023 (một biện pháp của Ngân hàng Trung ương Trung Quốc để hỗ trợ tỷ giá), đại diện SHS dẫn chứng.

Liệu có kịp “deadline”?

Trước đó, tại một tọa đàm diễn ra vào tháng 10/2025, lãnh đạo Cục Quản lý ngoại hối, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết, lộ trình triển khai sàn giao dịch vàng được thiết kế theo 3 giai đoạn.

Cụ thể, giai đoạn 1 chỉ cho phép giao dịch vàng nguyên liệu nhập khẩu; giai đoạn 2 mở rộng sang vàng miếng và giai đoạn 3 bao phủ toàn bộ thị trường với vàng đang lưu thông trong nước, chứng chỉ vàng cùng các công cụ phái sinh.

Trong giai đoạn đầu, sàn giao dịch vàng sẽ chỉ hoạt động trong phạm vi nội địa, chưa kết nối với các sàn giao dịch vàng quốc tế. Thành phần tham gia chủ yếu gồm tổ chức cung cấp dịch vụ sàn giao dịch vàng; ngân hàng thanh toán (thực hiện chuyển tiền, quản lý tài khoản ký quỹ, đối soát) và các thành viên giao dịch là ngân hàng, doanh nghiệp được cấp phép nhập khẩu vàng.

Thời gian qua, Chính phủ đã có những điều chỉnh quan trọng khi sửa đổi, bổ sung các quy định về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, theo hướng tăng tính thị trường và siết chặt kỷ luật minh bạch cũng như có những bước sẵn sàng để "tạo tiền đề" cho vận hành sàn giao dịch vàng.

Đến nay, khối ngân hàng cũng đã sẵn sàng nhập cuộc. Chia sẻ tại Hội nghị gặp gỡ nhà đầu tư về định hướng kinh doanh năm 2026, bà Lưu Thị Thảo, Phó Tổng Giám đốc Thường trực VPBank cho biết, trong trường hợp NHNN mở rộng các hoạt động liên quan đến vàng như sàn giao dịch vàng, chứng chỉ vàng, tiền gửi gắn với vàng hay các giao dịch vàng phái sinh, VPBank sẵn sàng tham gia với sự chuẩn bị đầy đủ về công nghệ, nguồn vốn và nhân sự.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng đưa sàn vàng vào vận hành ngay trong tháng 2/2026 là thách thức không nhỏ.

Trước đó, bản thân NHNN cũng thừa nhận quá trình xây dựng sàn giao dịch vàng đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng và lộ trình phù hợp với điều kiện thực tiễn, trong bối cảnh Việt Nam là quốc gia có quy mô sử dụng vàng lớn. Vàng là tài sản có giá trị cao, yêu cầu hệ thống kho lưu trữ, an ninh và bảo hiểm nghiêm ngặt, trong khi hiện nay Việt Nam vẫn chưa có hệ thống kho vàng tập trung và trung tâm kiểm định vàng chuyên biệt.

Trong bối cảnh đó, mốc thời gian trước ngày 10/2/2026 mà Chính phủ đặt ra hiện vẫn còn để ngỏ nhiều dấu hỏi về tính khả thi và phạm vi triển khai cụ thể. Để sàn giao dịch vàng có thể vận hành thực chất, không chỉ dừng ở hình thức, đòi hỏi phải hoàn thiện đồng bộ khung pháp lý, hạ tầng công nghệ, cơ chế thanh toán - ký quỹ, hệ thống kho lưu trữ, kiểm định cũng như năng lực giám sát rủi ro. Đây đều là những cấu phần phức tạp, cần thời gian thử nghiệm và hiệu chỉnh.

Dù quyết tâm chính sách đã được thể hiện rõ ràng, thị trường vẫn đang chờ đợi cách thức triển khai cụ thể của nhà điều hành cũng như câu trả lời cho việc sàn giao dịch vàng sẽ “chạy” ra sao khi thời hạn cuối tháng 2/2026 đã đến gần.

Link gốc