Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách, thay đổi cấu trúc thị trường vàng nội địa, với mục tiêu kép là giảm tình trạng đầu cơ và huy động nguồn lực "vàng trong dân" phục vụ nền kinh tế. Tuy nhiên, các chuyên gia nói rằng cần “hết sức thận trọng” khi thị trường trong nước có nhiều đặc thù.
Thị trường giao dịch vàng sẽ có đợt thay đổi lớn về cấu trúc giao dịch. Ảnh minh họa: Người dân mua vàng tại SJC TPHCM (L.Vũ).
Thận trọng huy động vàng
Trong bối cảnh giá vàng thế giới vẫn nằm ở mức cao ngất ngưỡng kỷ lục nhiều năm, Việt Nam đặt mục tiêu thay đổi thị trường vàng nội địa với hai nội dung chính. Một là giảm đầu cơ từ chính sách thuế, hai là lập sàn vàng để giao dịch minh bạch hơn, cũng như đặt vấn đề “chuyển hóa” nguồn lực “vàng trong dân” trở thành nguồn lực tài chính.
Với ý kiến thành lập sàn vàng quốc gia hay gần đây là "số hóa vàng", với những sản phẩm có thể là quỹ ETF, các chuyên gia đánh giá việc chuyển đổi từ vàng vật chất sang một "hình thái" khác để có thêm nguồn lực mới là nên làm, nhưng cách thực hiện như thế nào thì chưa có ý kiến cuối cùng.
Ở góc độ cá nhân, ông Đặng Văn Thành, Chủ tịch tập đoàn TTC, tỏ ý lo ngại về những rủi ro khi thành lập sàn huy động vàng. Là người từng điều hành tổ chức tín dụng trong giai đoạn nền kinh tế đang bị “vàng hóa”, vấn đề ông đặt ra là nếu muốn huy động thì nhà nước sẽ phải chấp nhận một chi phí nào đó.
Bài toán này là rất rủi ro, trong khi thị trường vàng chưa có đóng góp thiết thực như thị trường vốn. Việc huy động vàng trong dân rồi đưa chuyển sang nguồn lực khác tất nhiên có lợi hơn, nhưng phương thức làm thì "các chuyên gia cần phải tính kỹ", ông Thành nhấn mạnh.
Ông Lê Anh Tuấn, Tổng giám đốc Công ty quản lý quỹ Dragon Capital, nhận định kế hoạch đưa vàng trở thành kênh huy động vốn trong giai đoạn tiếp theo là một công việc “rất thú vị nhưng cũng rất khó”.
Hai mô hình cơ bản được ông Tuấn nhắc đến là ở Ấn Độ, nơi phát hành các loại giấy tờ để huy động vàng. Thay vì mua vàng vật chất, người dân mua “phiếu vàng”. Trong khi đó ở Trung Quốc có cả sàn vật chất và sàn phi vật chất, cho phép giao dịch linh hoạt và chuyển đổi giữa hai hình thức theo cơ chế thị trường.
Theo ông Tuấn, xu hướng dịch chuyển từ tích trữ vàng vật chất sang “vàng số hóa” là nên làm, vì giúp giảm nhu cầu vàng miếng, hạn chế áp lực đến nhiều biến số vĩ mô khác như nhập khẩu, tỷ giá. Mặt khác cũng giúp cho nhà nước theo dõi dòng chảy và dòng tiền từ vàng tốt hơn. Tuy nhiên, đây lại là bài toán “cực kỳ kỹ thuật”, đòi hỏi sự thận trọng cao.
Hiện Ngân hàng Nhà nước đang thảo luận về các mô hình giao dịch vàng trên thế giới. Trong đó có nhắc đến nhiều sàn vàng vật chất quốc gia ở nhiều quốc gia khác nhau, trong đó có mô hình sàn giao dịch Thượng Hải.
Tại buổi chia sẻ với báo chí Việt Nam mới đây, ông Shaokai Fan, Giám đốc khu vực Châu Á-Thái Bình Dương (không bao gồm Trung Quốc) kiêm Giám đốc Ngân hàng Trung ương Toàn cầu tại Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), nói việc học hỏi mô hình Trung Quốc cũng là một cái sự lựa chọn “khá thú vị”, nhưng đây cũng là thị trường rất đặc thù.
Thứ nhất là quy mô thị trường Trung Quốc quá lớn. Bản thân quốc gia này có nhu cầu tiêu thụ và cả sản xuất vàng quy mô lớn, thậm chí có thể là lớn nhất thế giới. Trong khi đó, Việt Nam thì lại phụ thuộc chủ yếu vào việc nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu trong nước. Thứ hai là định hướng của quốc gia này là kiểm soát thị trường vàng. “Nếu Việt Nam muốn đi theo hướng kiểm soát như vậy thì mô hình Trung Quốc là phù hợp, nhưng cũng sẽ phải có sự điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh của thị trường”, ông nói.
Theo kế hoạch, sàn giao dịch vàng thí điểm giao dịch ở giai đoạn đầu chỉ tập trung vào vàng vật chất và hoạt động nội địa, chưa kết nối với quốc tế. Trong giai đoạn tiếp theo sẽ là vàng nguyên liệu, vàng miếng và sản phẩm phái sinh, trong đó Ủy ban chứng khoán Nhà nước gần đây nhắc nhiều đến sản phẩm quỹ ETF vàng.
“Nếu tạo điều kiện thuận lợi cho sự vận hành của thị trường vàng trong nước thì cơ chế nên xem xét bức tranh lớn hơn, bao gồm cả sự vận hành của trung tâm tài chính quốc tế. Còn nếu không, thị trường nên có những cải cách mang tính tự do hóa trước khi sàn giao dịch vàng có thể đi vào hiện thực”, ông Shaokai nói.
Giá vàng miếng loại 1 lượng niêm yết tại SJC.
Đánh thuế liệu có giảm nhu cầu đầu cơ?
Không chỉ có kế hoạch thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia, Chính phủ cũng đang muốn điều chỉnh lại tâm lý đầu cơ của thị trường. Theo đó, dự thảo Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) được trao đổi tại kỳ họp Quốc hội mới đây, đưa ra đề xuất thu thuế 0,1% đối với hoạt động chuyển nhượng vàng miếng.
Mục tiêu của chính sách này được nêu lên là nhằm nâng cao tính minh bạch, hạn chế đầu cơ. Thời điểm áp dụng và ngưỡng giá trị chịu thuế sẽ được tính toán thêm cho phù hợp với lộ trình quản lý thị trường vàng.
Tuy nhiên, cũng có nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng cần phải cân nhắc kỹ chuyện đánh thuế, vì cần phân biệt với đầu cơ và nhu cầu tích trữ vàng. Theo đó, một bộ phận người dân mua vàng như là một nhu cầu tiết kiệm.
Hiện nay, vấn đề tích trữ vàng không chỉ ở Việt Nam mà cả các nước châu Á nói chung. Một điểm đáng chú ý là trước đây những người lớn tuổi hay mua vàng, nhưng bây giờ cả người trẻ cũng mua vàng. “Tập quán là mua vàng trang sức, và giờ đây thêm chức năng là trú ẩn”, ông Thành nhận định.
Mặt khác, một đề xuất tạo bạo hơn đến là đánh thuế giá trị giá tăng (VAT) đối với vàng của Hiệp hội Các Nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI). Với mục tiêu giảm đầu cơ, mức thuế suất đề xuất là 10% đối với vàng miếng và vàng trang sức, xem vàng như các loại hàng hóa thông thường.
Đáng chú ý là từ đầu tháng 11, trong diễn biến có liên quan, Trung Quốc ban hành quy định mới về việc đánh thuế VAT đối với các nhà bán lẻ dù trực tiếp hay gia công, đối với sản phẩm từ vàng thỏi, vàng miếng, vàng xu cho đến vàng trang sức. Ngược lại, cơ quan quản lý khuyến khích giao dịch trên sàn vàng Thượng Hải và sàn hàng hóa kỳ hạn Thượng Hải khi được miễn thuế đến hết năm 2027.
Đại diện WGC không bình luận về chính sách thuế vì chưa có thông tin chính thức từ cơ quan quản lý. Tuy nhiên, theo ông Shaokai, thuế hay giải pháp khác cần được thiết kế hướng đến hai mục tiêu là giảm tối đa cái tình trạng đầu cơ và tránh hiện tượng chuyển giao dịch sang thị trường phi chính thức. “Cần lưu ý khi thuế đánh cao, người dùng có xu hướng tìm đến thị trường phi chính thức để giao dịch. Điều này sẽ phản tác dụng và trái ngược với định hướng tự do hóa thị trường vàng”, ông Shaokai bình luận.
