⁸Ngày càng nhiều người tham gia đầu tư chứng khoán, tuy nhiên khi chủ tài khoản qua đời, không ít trường hợp người thân không hề biết đến sự tồn tại của số cổ phiếu đứng tên. Vậy tài sản là cổ phiếu, tài khoản chứng khoán của người đã mất sẽ được xử lý ra sao? Gia đình có quyền thừa kế hay không và cần thực hiện những thủ tục pháp lý nào? Luật sư đã có những phân tích cụ thể dựa trên quy định pháp luật hiện hành.

Cổ phiếu nào đang gây tranh luận gay gắt trong cộng đồng nhà đầu tư chứng khoán?

Gần đây, trong nhiều hội nhóm đầu tư chứng khoán trên mạng xã hội, không ít nhà đầu tư đặt ra một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại liên quan trực tiếp đến vấn đề pháp lý về thừa kế tài sản.

Một bài đăng trong nhóm mạng xã hội facebook "Chứng Khoán Việt" thu hút hàng trăm lượt tương tác khi một nhà đầu tư đặt vấn đề:

“Tài khoản chứng khoán của tôi giá trị hơn 10 tỷ đồng nhưng người thân không ai biết. Nếu một ngày tôi đột ngột qua đời thì tài khoản này sẽ ra sao?”

Bài đăng công khai trong nhóm Facebook Chứng Khoán Việt thu hút nhiều tương tác từ cộng đồng nhà đầu tư. Ảnh chụp màn hình: PV.

Câu hỏi trên ngay lập tức nhận được nhiều bình luận tranh luận. Không ít người cho rằng trong trường hợp gia đình không biết về sự tồn tại của tài khoản, khối tài sản này có thể “nằm im” trong hệ thống nhiều năm.

Thực tế, đây cũng là thắc mắc của nhiều độc giả gửi về tòa soạn khi thị trường chứng khoán ngày càng thu hút lượng lớn nhà đầu tư cá nhân.

Một độc giả tại Hà Nội gửi câu hỏi:

“Bố tôi vừa qua đời đột ngột. Gia đình nghi ngờ ông từng đầu tư chứng khoán vì hay thấy nhắc đến cổ phiếu của các tập đoàn lớn như Vingroup, Hóa chất Đức Giang, Hòa Phát,... nhưng không tìm thấy thông tin về tài khoản. Nếu người đã mất thực sự có cổ phiếu mà gia đình không biết thì tài sản đó có được coi là di sản thừa kế hay không? Công ty chứng khoán có trách nhiệm thông báo cho người thân hay không?”.

Luật sư cảnh báo: Tài khoản chứng khoán của người đã mất có thể “đóng băng” nhiều năm nếu gia đình không làm thủ tục thừa kế

Trao đổi với phóng viên Dân Việt, Luật sư Hoàng Văn Hà - Công ty Luật ARC Hà Nội cho biết, trong bối cảnh ngày càng nhiều người tham gia thị trường chứng khoán với giá trị đầu tư lớn, việc một cá nhân sở hữu tài sản chứng khoán nhưng gia đình không nắm rõ thông tin là tình huống hoàn toàn có thể xảy ra.

Theo luật sư Hà, trước hết cần khẳng định rằng cổ phiếu là tài sản hợp pháp của cá nhân. Pháp luật Việt Nam xác định chứng khoán là một loại tài sản, do đó khi chủ sở hữu qua đời thì toàn bộ cổ phiếu, tiền trong tài khoản chứng khoán, cổ tức chưa nhận hoặc các quyền tài chính phát sinh từ chứng khoán đều được xác định là di sản thừa kế.

Điều này đồng nghĩa với việc dù giá trị danh mục cổ phiếu là vài tỷ hay hàng chục, hàng trăm tỷ đồng, tài sản đó vẫn thuộc khối di sản của người đã chết và sẽ được giải quyết theo quy định của pháp luật về thừa kế.

Tuy nhiên, một vấn đề khiến nhiều gia đình băn khoăn là công ty chứng khoán có trách nhiệm thông báo cho người thân khi chủ tài khoản qua đời hay không?

Theo luật sư Hoàng Văn Hà, pháp luật hiện hành không quy định nghĩa vụ của công ty chứng khoán phải chủ động thông báo cho gia đình người đã mất. Nguyên nhân xuất phát từ nguyên tắc bảo mật thông tin khách hàng trong hoạt động chứng khoán.

Các công ty chứng khoán có trách nhiệm bảo mật thông tin tài khoản và giao dịch của khách hàng. Vì vậy, họ không được tự ý cung cấp thông tin cho bất kỳ cá nhân nào, kể cả người thân, nếu người yêu cầu không chứng minh được quyền thừa kế hợp pháp hoặc không có yêu cầu từ cơ quan có thẩm quyền.

Chính vì nguyên tắc bảo mật này, trên thực tế có thể xảy ra trường hợp tài khoản chứng khoán của một người đã qua đời vẫn tồn tại trong hệ thống nhiều năm mà gia đình không hề biết.

Luật sư Hoàng Văn Hà - Công ty Luật ARC Hà Nội. Ảnh: S.C

Về cách xử lý, luật sư cho biết việc phân chia tài sản chứng khoán sau khi chủ sở hữu qua đời sẽ được thực hiện theo quy định về thừa kế.

Nếu người chết để lại di chúc hợp pháp, cổ phiếu sẽ được phân chia theo nội dung di chúc.

Trường hợp không có di chúc, di sản sẽ được chia theo pháp luật. Khi đó, những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất như vợ, chồng, cha mẹ và con của người chết sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau.

Để nhận lại tài sản là cổ phiếu, những người thừa kế cần thực hiện thủ tục pháp lý tại tổ chức công chứng, như lập văn bản khai nhận di sản thừa kế hoặc văn bản thỏa thuận phân chia di sản.

Sau khi hoàn tất thủ tục này, văn bản công chứng sẽ là căn cứ pháp lý để công ty chứng khoán thực hiện chuyển quyền sở hữu cổ phiếu sang cho người thừa kế.

Luật sư Hoàng Văn Hà cũng lưu ý rằng theo quy định của pháp luật dân sự, thời hiệu yêu cầu chia di sản đối với tài sản là động sản, trong đó có cổ phiếu, là 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.

Quá thời hạn này, việc xác lập quyền sở hữu có thể phát sinh tranh chấp pháp lý phức tạp.

Từ thực tiễn nhiều vụ việc, luật sư khuyến nghị những người đang sở hữu tài sản tài chính lớn như cổ phiếu, trái phiếu hoặc các khoản đầu tư khác nên lập di chúc rõ ràng và thông báo cho người thân về sự tồn tại của tài sản, nhằm tránh rủi ro tranh chấp cũng như tình trạng tài sản bị “bỏ quên” trong hệ thống tài chính sau khi qua đời.