Mặc dù kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều rủi ro và bất ổn, xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục duy trì mức tăng trưởng tích cực, trở thành một trong những động lực chính thúc đẩy nền kinh tế.
Việt Nam đạt những bước tiến vượt bậc trong xuất nhập khẩu, trở thành một trong những quốc gia thương mại sôi động nhất Đông Nam Á. Ảnh: Tuyết Lan
Xuất nhập khẩu liên tiếp lập kỷ lục
Sau gần 40 năm đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã có những bước chuyển mạnh mẽ, từng bước thực hiện chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa, tận dụng cơ hội hợp tác thương mại, đầu tư, hội nhập và chuyển giao công nghệ để phát triển kinh tế đất nước. Đặc biệt, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc, liên tục đạt được các mốc kỷ lục.
Tại Đại hội VI của Đảng (1986), xuất khẩu hàng hóa đã được xác định là một trong ba mặt trận quan trọng của nền kinh tế trong giai đoạn đổi mới (cùng với sản xuất lương thực, thực phẩm và hàng tiêu dùng). Đến Hội nghị giữa nhiệm kỳ (Khóa VII), chiến lược phát triển kinh tế của Việt Nam được khẳng định là "kiên trì hướng về xuất khẩu và thay thế nhập khẩu một số sản phẩm sản xuất trong nước có hiệu quả".
Sau nhiều năm nỗ lực, vào năm 2012, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đã vượt mốc 100 tỉ USD; năm 2017 vượt 200 tỉ USD; và năm 2021 đạt hơn 300 tỉ USD. Đến năm 2024, tổng giá trị kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt kỷ lục 786,29 tỉ USD, trong đó xuất khẩu lần đầu tiên vượt mốc 400 tỉ USD. Quý I/2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 202 tỉ USD, mức cao nhất trong quý I của giai đoạn 2016-2025. Đây là những thành tựu quan trọng trong nỗ lực phát triển thương mại quốc tế của Việt Nam.
PGS. TS Nguyễn Thường Lạng đánh giá, sự phát triển vượt bậc của xuất nhập khẩu Việt Nam trong những năm qua là minh chứng cho nỗ lực toàn bộ nền kinh tế. Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia có hoạt động thương mại quốc tế sôi động nhất Đông Nam Á, góp phần nâng cao vị thế và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
“Một trong những thành tựu nổi bật của Việt Nam là việc đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu. Nước ta không chỉ nổi tiếng với những sản phẩm nông sản như gạo, cà phê, chè mà còn từng bước khẳng định vị thế trong lĩnh vực công nghiệp chế biến như dệt may, giày dép và điện tử. Các sản phẩm như điện thoại di động và linh kiện điện tử đã trở thành hàng hóa xuất khẩu chủ lực, góp phần quan trọng vào tổng kim ngạch xuất khẩu” PGS. TS Nguyễn Thường Lạng nhận định.
Theo PGS. TS Nguyễn Thường Lạng, việc ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) đã giúp Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu. Các hiệp định như CPTPP và EVFTA đã tạo điều kiện cho hàng hóa Việt Nam tiếp cận các thị trường lớn và đầy tiềm năng như châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á. Những hiệp định này không chỉ giúp giảm thuế xuất khẩu mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao thương, từ đó nâng cao sức cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Đa dạng hóa thị trường hướng đến xuất khẩu bền vững
Bên cạnh những thành tựu đạt được, PGS. TS Nguyễn Thường Lạng cũng chỉ rõ Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong xuất nhập khẩu. Cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, đặc biệt từ các quốc gia có nền sản xuất phát triển hơn. Việt Nam vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu đầu vào, tạo ra áp lực lớn. Chi phí logistics cao và hạ tầng chưa hoàn thiện cũng là rào cản lớn. Đặc biệt, việc Mỹ tuyên bố áp thuế đối ứng sẽ tác động mạnh tới xuất khẩu và ảnh hưởng đến nhiều ngành kinh tế.
Theo Bộ Công Thương, hiện nay nhiều thị trường truyền thống đang có dấu hiệu chững lại, thậm chí tiềm ẩn rủi ro suy giảm về nhu cầu nhập khẩu. Do đó, việc chủ động khai phá các thị trường mới nổi, thị trường ngách hoặc các thị trường thay thế là yêu cầu cấp thiết.
Ông Lê Hoàng Tài - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) - cho biết, khai phá các thị trường mới là hướng đi không chỉ nhằm đa dạng hóa thị trường, mà còn giúp chúng ta tăng cường tính bền vững cho kim ngạch xuất khẩu, giảm lệ thuộc vào một vài thị trường trọng điểm.
“Chúng tôi đặc biệt chú trọng tận dụng cơ hội từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết. Việc khai thác hiệu quả các FTA không chỉ là câu chuyện về giảm thuế, mà còn là nâng cao chất lượng sản phẩm, quy chuẩn hóa và tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo tiêu chuẩn quốc tế”, ông Lê Hoàng Tài nói.
Tuyết Lan
