Theo chuyên gia, các chính sách ưu đãi ổn định, dài hạn là chìa khóa để thu hút dòng vốn quy mô lớn cho điện gió ngoài khơi.
Với các cơ chế mới từ Nghị quyết 253, từ năm 2026 có thể coi là thời điểm ngành điện gió ngoài khơi chính thức được khởi động. Ảnh: Nguyễn Long
Lợi thế phát triển điện gió ngoài khơi
Việt Nam đang đối mặt đồng thời nhiều áp lực lớn về năng lượng. Nhu cầu điện tăng nhanh cùng quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn tới. Trong khi đó, các nguồn năng lượng truyền thống dần bộc lộ giới hạn. Trong bối cảnh đó, PGS.TS Lê Quang Duyến - Trưởng khoa Dầu khí và Năng lượng, Trường Đại học Mỏ - Địa chất cho rằng điện gió ngoài khơi và hệ thống lưu trữ năng lượng sẽ trở thành những trụ cột mới của ngành năng lượng Việt Nam.
Theo PGS.TS Lê Quang Duyến, Việt Nam sở hữu đường bờ biển dài hơn 3.000 km, tạo lợi thế rõ rệt cho phát triển điện gió, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Các khu vực ven biển miền Trung và Nam Trung Bộ, trong đó có Phan Thiết, được đánh giá có chất lượng gió cao, ổn định, phù hợp phát triển các dự án công suất lớn.
Theo Quy hoạch điện VIII, điện gió ngoài khơi giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong cơ cấu nguồn điện. Công suất dự kiến đạt khoảng 6 GW vào năm 2030 và tăng lên gần 140 GW vào năm 2050. Tỉ trọng điện gió ngoài khơi trong cơ cấu nguồn điện tăng từ khoảng 4% năm 2030 tăng lên 16% vào năm 2050.
Xây dựng cơ chế giá điện phù hợp
Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển điện gió ngoài khơi gắn với hệ thống lưu trữ năng lượng, PGS.TS Lê Quang Duyến cho rằng yêu cầu tiên quyết là hoàn thiện khung pháp lý. Trước hết, cần sớm ban hành các nghị định hướng dẫn việc giao khu vực biển phục vụ khảo sát, xây dựng quy trình đầu tư riêng cho điện gió ngoài khơi; rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định còn chồng chéo trong các luật liên quan đến điện lực, tài nguyên và môi trường biển, hải đảo.
“Nếu không có một hành lang pháp lý rõ ràng, thống nhất, việc triển khai các dự án điện gió ngoài khơi sẽ tiếp tục gặp nhiều thách thức” - PGS.TS Lê Quang Duyến nhấn mạnh.
Về cơ chế giá và đầu tư, PGS.TS Lê Quang Duyến đề xuất xây dựng cơ chế giá điện gió ngoài khơi theo lộ trình phù hợp, đi kèm triển khai mua bán điện trực tiếp. Theo ông, các chính sách ưu đãi ổn định, dài hạn là “chìa khóa” để thu hút dòng vốn quy mô lớn, nhất là từ nhà đầu tư quốc tế.
Cần thành lập một cơ quan đầu mối trực thuộc Chính phủ, thống nhất chỉ đạo chiến lược, quy hoạch và phát triển điện gió ngoài khơi, song song với việc hình thành các trung tâm nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ, đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao.
Liên quan đến quy hoạch và vốn, PGS.TS Lê Quang Duyến cho rằng, cần “đi trước một bước” trong quy hoạch điện gió ngoài khơi, tạo tín hiệu rõ ràng cho thị trường. Việt Nam cần chủ động tận dụng các quỹ tài chính khí hậu, nguồn vốn dài hạn và tăng cường hợp tác với các quốc gia có kinh nghiệm như Anh, Đan Mạch, Đức và Trung Quốc.
Ông Duyến nhận định, lưu trữ năng lượng là “một cấu phần không thể thiếu của hệ thống điện”, có thể vận hành độc lập hoặc gắn với các nguồn năng lượng tái tạo, cần được đưa đầy đủ vào quy hoạch điện. Các công nghệ như pin, thủy điện tích năng, lưu trữ nhiệt hay hydrogen phải được nghiên cứu, thử nghiệm và đánh giá thận trọng theo điều kiện Việt Nam; trong đó, mô hình điện phân hydrogen ngoài khơi hiện còn hiệu suất thấp, còn phương án truyền điện vào bờ để điện phân cần được xem xét toàn diện trước khi triển khai.
Đồng thời, kiến nghị cho phép tích hợp hệ thống lưu trữ trong các dự án điện gió ngoài khơi, áp dụng cơ chế khấu hao và ưu đãi cao hơn đối với các dự án có đầu tư lưu trữ. Đồng thời, cần quy hoạch đồng bộ lưới điện, đầu tư hạ tầng cảng biển và thúc đẩy nội địa hóa thiết bị.
Không thực hiện đấu thầu mà được giao trực tiếp
Từ góc nhìn quốc tế, ông Bùi Vĩnh Thắng - Giám đốc Quốc gia tại Việt Nam của Hội đồng Năng lượng Gió toàn cầu (GWEC) nhấn mạnh, các cơ chế chính sách trong Nghị quyết 253 phản ánh rõ tinh thần Nghị quyết 70-NQ/TW với định hướng tạo đột phá thể chế cho phát triển ngành năng lượng Việt Nam.
Theo tinh thần của Nghị quyết 253, các dự án điện gió ngoài khơi sẽ không thực hiện đấu thầu mà được giao trực tiếp. Theo đó, các dự án trong giai đoạn 2026-2030 sẽ do Thủ tướng Chính phủ giao, giai đoạn 2031-2035 sẽ giao cho các địa phương. Cơ chế giao trực tiếp này giúp rút gọn đáng kể thủ tục cấp phép, qua đó cho phép các nhà đầu tư tham gia phát triển dự án nhanh hơn rất nhiều so với trước đây.
"Chúng tôi tin tưởng với cơ chế này, tiến trình triển khai điện gió ngoài khơi tại Việt Nam sẽ có những bước chuyển rất rõ nét. Ngành điện gió ngoài khơi của Việt Nam là lĩnh vực đã được chuẩn bị và ấp ủ trong nhiều năm. Với các cơ chế mới từ Nghị quyết 253, từ năm 2026 có thể coi là thời điểm ngành điện gió ngoài khơi chính thức được khởi động" - đại diện GWEC nhấn mạnh.
Thạch Lam
