Theo dự báo mới nhất của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ, nợ công của nước này hiện ở mức khoảng 31 nghìn tỷ USD, tương đương gần 100% GDP. Đến năm tài chính 2030, tỷ lệ này được dự báo sẽ vượt mức kỷ lục 106% thiết lập sau Thế chiến II, trước khi tăng vọt lên khoảng 120% vào năm 2036.
Chi phí lãi vay – động lực chính của đà tăng nợ
Động lực chính thúc đẩy sự tích lũy nợ là chi phí lãi vay hàng năm. CBO dự báo khoản chi này sẽ tăng hơn gấp đôi so với hiện nay, lên khoảng 2,1 nghìn tỷ USD vào năm 2036, chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong chi tiêu liên bang và tiếp tục khoét sâu thâm hụt ngân sách.
Yếu tố then chốt chi phối chi phí lãi suất là lợi suất trái phiếu do Bộ Tài chính Mỹ phát hành để tài trợ cho khoản nợ và thâm hụt khổng lồ của Mỹ. Sau nhiều năm lãi suất cực thấp, lợi suất đã tăng lên trong bối cảnh Cục Dự trữ Liên bang Mỹ trước đó nâng lãi suất, quỹ đạo vay nợ bị đánh giá là không bền vững và những lo ngại rằng chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khiến Mỹ trở nên kém đáng tin cậy hơn trong hệ thống tài chính toàn cầu.
Dự báo của CBO cho thấy nền kinh tế Mỹ sẽ tăng trưởng chậm hơn so với nhận định trước đó. Tăng trưởng GDP danh nghĩa (chưa điều chỉnh lạm phát) được dự báo giảm từ 4,1% năm 2025 xuống 3,9% năm 2026 và 3,8% năm 2027.
Trong khi đó, Bộ Tài chính phát hành trái phiếu với nhiều kỳ hạn khác nhau. Lãi suất trung bình hiện ở mức 3,316%. CBO dự báo mức này sẽ tăng lên 3,4% trong năm nay và tiếp tục đi lên, đạt khoảng 3,9% vào những năm cuối giai đoạn dự báo đến năm 2036. Việc lãi suất trung bình tăng lên sẽ chiếm khoảng một nửa mức tăng chi phí lãi vay trong thập kỷ tới.
Nguy cơ “vòng xoáy nợ”
Tổ chức phi đảng phái Committee for a Responsible Federal Budget (CRFB), một trong những cơ quan giám sát ngân sách uy tín nhất tại Washington, cảnh báo triển vọng tài khóa của Mỹ đang trở nên không bền vững. Nợ công tiến gần mức kỷ lục, thâm hụt ngân sách duy trì ở mức cao gấp hơn hai lần mục tiêu hợp lý và chi phí lãi vay tăng vọt.
Theo tổ chức này, vào cuối thập kỷ, lãi suất bình quân trên tổng nợ liên bang có thể vượt tốc độ tăng trưởng kinh tế danh nghĩa, một tín hiệu cảnh báo sự khởi đầu của “vòng xoáy nợ”.
Lo ngại phản ứng chính trị tiêu cực từ các chính sách thắt lưng buộc bụng, các nhà lập pháp thường viện dẫn triển vọng tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ như một giải pháp thay thế nhằm kiểm soát nợ công trong dài hạn.
Tuy nhiên, nếu chi phí lãi vay tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế, nợ công có thể vượt khỏi tầm kiểm soát và buộc chính phủ phải áp dụng các biện pháp quyết liệt hơn để ngăn chặn khủng hoảng.
CRFB cho rằng triển vọng tài khóa thực tế có thể tồi tệ hơn nhiều so với các dự báo hiện tại. Dù nguồn thu thuế quan tăng mạnh đã giúp giảm bớt thâm hụt ngân sách, cơ sở pháp lý của chúng vẫn còn mong manh.
Nếu Tòa án Tối cao Mỹ giữ nguyên phán quyết của các tòa cấp dưới rằng phần lớn thuế quan của Tổng thống là bất hợp pháp, đồng thời các nhà hoạch định chính sách gia hạn các điều khoản thuế sắp hết hạn, thâm hụt ngân sách có thể đạt 3,8 nghìn tỷ USD vào năm 2036 thay vì 3,1 nghìn tỷ USD. Khi đó, nợ công có thể tăng lên 131% GDP, thay vì 120% như kịch bản cơ sở.
Phán quyết của tòa án tối cao về khả năng áp thuế toàn cầu theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) có thể được đưa ra trong thời gian tới. Chính quyền cho biết có thể sử dụng các đạo luật khác để thay thế nếu bị phán quyết bất lợi, song quá trình này có thể mất nhiều tháng.
Trong trường hợp thất bại trước tòa, nguồn thu thuế quan có thể sụt giảm mạnh ngay lập tức, trong khi chính phủ còn phải đối mặt với các yêu cầu hoàn thuế từ doanh nghiệp đã nộp thuế. Điều này buộc Bộ Tài chính phải phát hành thêm nợ ngoài kế hoạch và có thể gây chấn động thị trường trái phiếu.
Dĩ nhiên, nền kinh tế Mỹ có thể vượt dự báo tăng trưởng của CBO và cải thiện triển vọng nợ công, đặc biệt nếu trí tuệ nhân tạo thúc đẩy năng suất. Tuy nhiên, CBO hiện đưa ra kịch bản tương đối thận trọng: AI được ước tính chỉ đóng góp thêm khoảng 0,1 điểm phần trăm mỗi năm vào tăng trưởng năng suất tổng yếu tố (TFP) và đến năm 2036 sẽ giúp sản lượng tăng thêm khoảng 1 điểm phần trăm.
CBO nhận định việc ứng dụng rộng rãi các công cụ AI tạo sinh hiện nay sẽ cải thiện hiệu quả hoạt động doanh nghiệp và tổ chức công việc, qua đó thúc đẩy tăng trưởng năng suất trong thập kỷ tới, nhưng ở mức khiêm tốn.
Quang Đăng
