Lịch sử 26 năm của thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam chứng kiến không ít những pha VN-Index chao đảo trước sự kiện "thiên nga đen" rồi sau đó phục hồi ngoạn mục.
Bài kiểm tra khắc nghiệt với nhà đầu tư
VN-Index kết thúc phiên 9/3 đỏ lửa, mất hơn 115 điểm, tương đương 6,51%, đánh dấu mức giảm mạnh nhất gần 1 năm qua. Sự sụt giảm mạnh của VN-Index là diễn biến đã được dự báo trước, khi căng thẳng địa chính trị leo thang và thị trường tài chính thế giới chao đảo. Đây cũng không phải lần đầu tiên TTCK Việt Nam mất điểm mạnh, khi lịch sử 26 năm của VN-Index chứng kiến không ít lần chao đảo vì các sự kiện "Thiên nga đen", với lần gần nhất là bài học từ cú sốc thuế quan 2025.
Trong từ điển của giới đầu tư, "Thiên nga đen" (Black Swan) - thuật ngữ được phổ biến bởi Nassim Nicholas Taleb – ám chỉ những sự kiện cực kỳ hiếm gặp, không thể dự báo nhưng lại gây ra những tác động mang tính hủy diệt. Đối với một thị trường cận biên đang chuyển mình như Việt Nam, những sự kiện này không chỉ là những cú sốc ngắn hạn mà còn là những bài kiểm tra khắc nghiệt về bản lĩnh và chiến lược quản trị rủi ro của mỗi nhà đầu tư.
Ngược dòng lịch sử, VN-Index chính thức hoạt động từ ngày 27/7/2000 với số điểm khởi đầu là 100 và đạt đỉnh 571 điểm vào 25/6/2001. Sau sự tăng trưởng nóng, bong bóng chứng khoán dần được hình thành, tiềm ẩn nguy cơ về đợt điều chỉnh giảm sâu. Theo đó, nhiều quy định cũng được đưa ra nhằm kiểm soát tăng nóng đã khiến nhà đầu tư không mặn mà với thị trường.
Đến cuối năm 2001, VN-Index giảm hơn 300 điểm so với đỉnh từng xác lập, đóng cửa tại mức 235,4 điểm.
Nhưng pha mất 300 điểm sau một năm này của VN-Index chưa phải là khốc liệt nhất. Năm 2006, TTCK Việt Nam từng gây sốc khi mất 250 điểm (-38%) chỉ sau hơn 3 tháng về mức 399 điểm.
2008: Nỗi đau dai dẳng
Cú mất điểm có thể coi là dai dẳng và kinh điển nhất của VN-Index đồng pha với khủng hoảng kinh tế thế giới năm 2008.
Khi bong bóng bất động sản và chứng khoán vỡ tung, VN-Index đã bốc hơi gần 80% giá trị. Từ đỉnh cao thời điểm đó 1.170 điểm, chỉ số rơi về vùng 235 điểm. Phải mất đúng một thập kỷ, nhà đầu tư Việt Nam mới nhìn thấy lại đỉnh cũ.
Nhiều cổ phiếu ghi nhận biên độ giảm mạnh thậm chí nằm sàn la liệt trước áp lực bán dâng cao. Tính từ ngày 3/10/2008, VN-Index bị thổi bay 88,58 điểm trong 7 phiên liên tiếp.
Đến 4 năm sau, thời điểm tháng 8/2012, nhiều nhà đầu tư chứng khoán Việt Nam cũng chóng mặt khi chứng kiến hàng loạt cổ phiếu liên quan đến bầu Kiên bị bán tháo như ACB, EIB.
Chỉ trong 3 phiên, VN-Index giảm 43 điểm, xuyên thủng mốc 400 điểm về mốc 392. Thời điểm ấy, bầu Kiên - cựu Thành viên Hội đồng sáng lập Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) bị bắt để điều tra về một số sai phạm liên quan đến hoạt động kinh tế.
Đến 2014, một lần nữa TTCK Việt Nam mất điểm, khi chịu nhiều các tác động từ những yếu tố bên ngoài, đặc biệt là sự kiện biển Đông và những đột biến của giá dầu thế giới. Sự kiện giàn khoan Hải Dương 981 bắt đầu tác động đến thị trường chứng khoán từ cuối tháng 4 cùng năm. Chỉ trong vòng 1 tháng, VN-Index đã sụt giảm khoảng 15% từ vùng đỉnh gần 600 điểm rơi xuống mức thấp nhất 513 điểm.
Vực sâu và đỉnh cao sau COVID-19
Nếu năm 2008 là một cơn đau kéo dài, thì COVID-19 lại là một cú đánh chớp nhoáng, song mở ra một kỷ nguyên mới cho chứng khoán Việt Nam.
Giai đoạn sụp đổ diễn ra vào tháng 3/2020, khi lệnh phong tỏa bắt đầu, VN-Index đã trải qua những phiên giảm điểm mạnh. Chỉ trong vòng chưa đầy một tháng, chỉ số bốc hơi 33%, rơi từ vùng 900 điểm về còn mức 662,26 điểm, tương ứng giảm 27% so với thời điểm 22/1/2020.
Điều không nhiều người ngờ tới là chính đại dịch lại tạo ra một dòng tiền khổng lồ chưa từng có. Khi lãi suất ngân hàng giảm xuống mức thấp kỷ lục để hỗ trợ kinh tế, dòng tiền nhàn rỗi không còn nơi trú ẩn đã đổ xô vào chứng khoán.
Thế hệ nhà đầu tư F0 ra đời, biến chứng khoán từ thành kênh đầu tư đại chúng. VN-Index không chỉ hồi phục về đỉnh cũ mà còn bứt phá mạnh mẽ lên mốc lịch sử 1.500 điểm vào cuối năm 2021.
Đến năm 2022, nhà đầu tư tiếp tục ám ảnh trước nhiều làn sóng bán tháo ập đến khi TTCK bước vào môi trường bất lợi với lãi suất ngân hàng tăng mạnh cùng loạt thông tin tiêu cực liên quan tới các lãnh đạo doanh nghiệp, tập đoàn bất động sản lớn như FLC, Tân Hoàng Minh, Vạn Thịnh Phát... cùng tình hình kinh tế chính trị thế giới càng không mấy khả quan. VN-Index rơi từ vùng đỉnh hơn 1.500 điểm về vùng 911 điểm, tương ứng mức giảm hơn 40% chỉ trong vòng 8 tháng.
Cú sốc thuế quan năm 2025
Bước sang năm 2025, thị trường lại đối mặt với một loại "Thiên nga đen", là cú sốc thuế quan đối ứng.
Ngày thứ Năm 3/4/2025, ngay khi Mỹ công bố áp mức thuế quan đối ứng 46% lên hàng hóa Việt Nam, VN-Index đã có phiên giảm điểm mạnh nhất lịch sử với -87,99 điểm (-6,68%). Hơn 260 mã giảm sàn trắng bên mua, thanh khoản gần 34.000 tỷ đồng khi nhà đầu tư hoảng loạn tháo chạy khỏi các nhóm ngành chủ lực.
Tuy nhiên, sự kiện này trở thành khởi đầu của một giai đoạn mới. Chứng khoán bước vào giai đoạn tăng mạnh kể từ giữa tháng 4.
Sau nhiều tháng đàm phán căng thẳng, Việt Nam và Mỹ đã đạt được đồng thuận về khuôn khổ Hiệp định thương mại đối ứng. Rạng sáng 1/8/2025, Nhà Trắng công bố sắc lệnh điều chỉnh thuế đối ứng, hạ mức thuế áp dụng với Việt Nam từ 46% xuống 20% - mức giảm mạnh bậc nhất trong số 69 quốc gia và vùng lãnh thổ được liệt kê. Rủi ro thuế quan tạm lắng, thị trường chứng khoán tiếp tục bước vào chu kỳ tăng trưởng, cộng hưởng với thông tin nâng hạng. Tới tháng 1/2026, VN-Index có thời điểm vượt 1.900 điểm.
Liên Thượng
