Trong lịch sử, những cuộc khủng hoảng chính trị thường khiến thị trường chứng khoán lao dốc. Tuy nhiên, vụ Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela gần đây lại dẫn tới một kịch bản khác thường: chứng khoán Venezuela tăng vọt lên mức cao nhất trong nhiều năm. Đâu là câu trả lời cho nghịch lý này?

Ngày 3/1, quân đội Mỹ bất ngờ đột kích Venezuela và bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro và phu nhân, đưa họ ra sang Mỹ để xét xử. Sau cuộc đột kích, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ “điều hành” Venezuela cho đến khi quá trình chuyển giao quyền lực có thể diễn ra.

Sự kiện gây chấn động toàn cầu ngay đầu năm 2026, khiến Venezuela rơi vào khủng hoảng chính trị trầm trọng.

Trong lịch sử, rủi ro địa chính trị thường khiến thị trường chứng khoán lao dốc: dòng tiền rời khỏi tài sản rủi ro, nhà đầu tư chuyển sang phòng thủ, các thị trường cận biên hoặc gặp bất ổn chính trị thường là nơi chịu ảnh hưởng tiêu cực đầu tiên.

Tuy nhiên, diễn biến lần này tại Venezuela đi ngược thông lệ. Thị trường cổ phiếu Venezuela bứt phá mạnh, với tốc độ và quy mô hiếm thấy, khiến giới quan sát bất ngờ. Điều này làm dấy lên câu hỏi: Tại sao một thị trường nằm ngay trong tâm bão địa chính trị lại trở thành điểm đến của dòng tiền, thay vì bị né tránh?

Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro bị áp giải sang Mỹ. (Ảnh: Al Jazeera).

Khủng hoảng chính trị kích hoạt thị trường

Chỉ số chứng khoán chuẩn (IBC) của Venezuela tăng mạnh trong phiên 5/1, bất chấp việc Mỹ tiến hành chiến dịch quân sự tại nước này và bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro. Kết thúc phiên, chỉ số IBC tăng 16.45% lên mức 2,597 điểm. Đây là một trong những phiên tăng mạnh nhất trong nhiều năm.

Điều đáng nói là đây không phải một cú bật đơn lẻ. Trước đó, trong vòng một tháng, chỉ số này đã tăng gần 75%. Nếu so với cùng kỳ năm trước, mức tăng lên tới gần 20 lần.

Theo một số chuyên gia, điều này cho thấy giới thạo tin tại Venezuela dường như đã sớm cảm nhận được những biến động lớn có thể xảy ra vào đầu năm 2026, ngay từ trước thềm năm mới.

Sở giao dịch chứng khoán Caracas là sàn giao dịch chứng khoán lớn nhất và chính ở Venezuela. Thị trường chứng khoán Venezuela đã bắt đầu sôi động từ cuối năm 2025, và bùng nổ sau vụ đột kích của Mỹ. 

Venezuela là một trong những thị trường chứng khoán nhỏ nhất Nam Mỹ, với chưa đến 20 doanh nghiệp niêm yết và giá trị giao dịch bình quân hàng ngày dưới 1 triệu USD. Với một thị trường vốn dĩ trầm lắng như vậy, đà tăng lần này mang tính đột biến rõ rệt.

Đà tăng không chỉ thể hiện ở giá, mà thanh khoản trên thị trường cũng sôi động hơn nhiều so với giai đoạn trước.

Xét về cấu trúc dòng vốn, phần lớn giao dịch vẫn đến từ nhà đầu tư trong nước. Tuy nhiên, sự quay trở lại của nhà đầu tư nước ngoài, dù còn khiêm tốn, cũng là một tín hiệu đáng chú ý. Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng, việc vốn ngoại bắt đầu quay lại Venezuela cho thấy thị trường này đang được xem như một cơ hội đầu cơ chiến lược, thay vì bị né tránh hoàn toàn.

Bên cạnh thị trường cổ phiếu, trái phiếu chính phủ Venezuela và trái phiếu của tập đoàn dầu khí quốc doanh PDVSA cũng tăng giá. Giá các trái phiếu này đã tăng gấp đôi trong những tháng gần đây, lên khoảng 23-33 xu/USD.

Đâu là nguyên nhân?

Theo các chuyên gia, đợt tăng có vẻ nghịch lý này xuất phát từ 3 nguyên nhân chính.

Thứ nhất là kỳ vọng Mỹ có thể nới lỏng một phần các biện pháp trừng phạt, ít nhất là trong những lĩnh vực then chốt như năng lượng hoặc thương mại. Thứ hai là khả năng Venezuela từng bước tái hội nhập vào hệ thống tài chính và chuỗi thương mại toàn cầu, sau nhiều năm bị cô lập.

Cuối cùng, theo nhiều nhà phân tích, cổ phiếu tại thị trường này đã bị định giá quá thấp trong thời gian dài, phản ánh kịch bản xấu nhất, nên chỉ cần một thay đổi nhỏ trong kỳ vọng cũng đủ kích hoạt phản ứng giá mạnh.

Venezuela nhiều năm qua chìm trong lạm phát, suy thoái và trừng phạt kinh tế. 

Những năm gần đây, trong bối cảnh bất ổn địa chính trị kéo dài, thị trường không còn phản xạ đơn thuần theo kiểu “bán rủi ro, mua trú ẩn”. Dòng vốn toàn cầu ngày càng phân hóa: bên cạnh các tài sản trú ẩn như trái phiếu hay vàng, một phần vốn lại tìm đến những khoản đặt cược rủi ro cao nhưng có tỷ lệ lợi nhuận lớn.

Chứng khoán Venezuela nằm trong nhóm tài sản như vậy. Với nhiều nhà đầu tư, chứng khoán Venezuela không phải kênh an toàn, mà là một canh bạc dựa trên xác suất thay đổi cục diện.

Suốt nhiều năm qua, giá cổ phiếu Venezuela đã bị nén xuống mức rất thấp do kinh tế suy thoái và lạm phát. Do đó, chỉ cần một tia kỳ vọng cho kịch bản khác cũng đủ để đảo chiều định giá.

Với những thị trường nhỏ, thanh khoản hạn chế như Venezuela, điều chỉnh giá thường diễn ra rất nhanh và rất mạnh. Một lượng vốn không quá lớn từ bên ngoài cũng đủ tạo ra biến động mạnh.

Từ góc nhìn này, rủi ro địa chính trị không còn bị né tránh, mà trở thành điều kiện để hình thành lợi suất kỳ vọng cao. Chứng khoán Venezuela do đó trở thành điểm đến của những nhà đầu tư chấp nhận rủi ro, tìm kiếm lợi nhuận cao trong bối cảnh nhiều thị trường lớn khác đang bị định giá đắt đỏ.

Chấp nhận rủi ro

Bên cạnh kỳ vọng về lợi suất, nhà đầu tư đổ tiền vào thị trường chứng khoán Venezuela trong giai đoạn này cũng phải chấp nhận nhiều rủi ro.

Lịch sử cho thấy những thị trường nhỏ như Venezuela có thể tăng giá rất nhanh, nhưng cũng rất dễ đảo chiều. Câu hỏi đặt ra là liệu đà tăng hiện tại phản ánh thay đổi mang tính cấu trúc, hay chỉ là xu hướng tạm thời?

Rủi ro lớn nhất đối với thị trường Venezuela không đến từ chiến sự, mà đến từ tính bất định trong chính sách của Mỹ.

Triển vọng phục hồi kinh tế và thị trường tài chính nước này phụ thuộc lớn vào các quyết định chính trị và chiến lược từ Washington. Việc Mỹ nới lỏng hay siết chặt trừng phạt không chỉ tác động đến thương mại, dòng vốn và doanh nghiệp, mà còn quyết định liệu thị trường Venezuela có hoạt động trong một khuôn khổ pháp lý đủ sức hấp dẫn nhà đầu tư quốc tế hay không.

Sự khó lường trong chính sách khiến định giá luôn mang tính tạm thời và dễ đảo chiều. Với một thị trường nhỏ và nhạy cảm như Venezuela, chỉ một thay đổi nhỏ trong quan hệ quốc tế cũng đủ làm thay đổi hoàn toàn cách thị trường được định giá.

Ngoài rủi ro chính sách, nhà đầu tư còn đối mặt rủi ro kỹ thuật về thanh khoản và khả năng thoát vị thế. Thị trường nhỏ, giao dịch thấp giúp vào lệnh dễ dàng trong giai đoạn hưng phấn, nhưng khi kỳ vọng đảo chiều, giá có thể giảm rất nhanh trong khi nhà đầu tư khó bán ra. Rủi ro lớn nhất không chỉ là giá biến động, mà là nguy cơ bị “kẹt” khi thị trường đổi chiều.

Link gốc