VCCI đề nghị bãi bỏ hoặc điều chỉnh nhiều quy định được cho là chưa phù hợp, gây cản trở gia nhập thị trường khi góp ý Nghị định sửa đổi xuất khẩu gạo.

VCCI góp ý về Nghị định kinh doanh xuất khẩu gạo. Ảnh: Hải Nguyễn

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có góp ý đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 107/2018 về kinh doanh xuất khẩu gạo và Nghị định số 01/2025 đang được Bộ Công Thương lấy ý kiến.

Không nên cấm doanh nghiệp thuê kho chứa thóc, gạo

Điều 1.1 dự thảo (sửa đổi Khoản 2, Điều 4 Nghị định 107/2018/NĐ-CP) quy định thương nhân xuất khẩu gạo bắt buộc phải sở hữu kho chứa thóc, gạo, thay vì được phép thuê như quy định hiện hành. VCCI cho rằng, quy định này cần được xem xét lại trên nhiều khía cạnh.

Thứ nhất, điều kiện về kho chứa thóc, gạo nhằm mục tiêu chính là đánh giá năng lực vận hành và đảm bảo khả năng dự trữ của doanh nghiệp. Cả hình thức sở hữu hay thuê đều có thể đáp ứng mục tiêu này, miễn doanh nghiệp đảm bảo đủ năng lực vận hành và tuân thủ các quy định liên quan.

Do vậy, việc bắt buộc sở hữu kho là can thiệp không cần thiết vào quyền tự do kinh doanh, trái với nguyên tắc vận hành của nền kinh tế thị trường.

Theo lý giải của cơ quan soạn thảo, một số doanh nghiệp hiện nay thuê kho chứa hoặc cơ sở xay xát chỉ để đáp ứng điều kiện xuất khẩu, nhưng không thực hiện duy trì hoạt động sau đó. Tuy nhiên, VCCI khẳng định đây là vấn đề thực thi pháp luật, không phải do lỗ hổng trong quy định hiện hành.

Trường hợp doanh nghiệp không duy trì điều kiện như đã đăng ký thì hoàn toàn có thể bị thu hồi giấy phép, thay vì đưa ra quy định mang tính "không quản được thì cấm" như trong dự thảo. Điều này cũng đi ngược với tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Thứ hai, yêu cầu sở hữu kho chứa sẽ làm tăng đáng kể chi phí gia nhập thị trường, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việc phải đầu tư xây dựng hoặc mua kho chứa không chỉ gây áp lực tài chính lớn mà còn hạn chế sự tham gia của doanh nghiệp mới, làm giảm tính cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu gạo và ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người nông dân, cũng như sự bền vững của chuỗi giá trị lúa gạo.

Thứ ba, lý do được viện dẫn là các doanh nghiệp thuê kho sẽ có lợi thế cạnh tranh về giá do không phải đầu tư ban đầu là không hợp lý. VCCI cho biết, doanh nghiệp thuê kho vẫn phải chịu chi phí thuê, một khoản chi phí hợp pháp và tất yếu trong kinh doanh và điều này đã được tính vào giá thành sản phẩm.

Trong môi trường kinh tế thị trường, việc doanh nghiệp này có lợi thế cạnh tranh hơn doanh nghiệp khác là điều bình thường và không nên bị can thiệp hành chính nếu không có yếu tố cạnh tranh không lành mạnh.

Từ các phân tích trên, VCCI kiến nghị bỏ quy định bắt buộc sở hữu kho chứa trong dự thảo.

Dự trữ tối thiểu gây khó cho doanh nghiệp mới

Điều 1.7 của dự thảo (sửa đổi Điều 12 Nghị định 107/2018/NĐ-CP) quy định thương nhân mới phải đảm bảo dự trữ tối thiểu 1.250 tấn gạo trong vòng 45 ngày kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, và duy trì cho đến khi có thành tích xuất khẩu gạo.

VCCI cho rằng quy định này làm gia tăng đáng kể rào cản gia nhập thị trường với doanh nghiệp mới. Khi chưa có hợp đồng xuất khẩu, yêu cầu phải nhập và dự trữ một lượng lớn gạo sẽ buộc doanh nghiệp phải huy động vốn lớn, chịu chi phí lưu kho, bảo quản - tạo gánh nặng tài chính không cần thiết. Bên cạnh đó, việc chưa xác định được thời điểm cấp giấy chứng nhận cũng khiến doanh nghiệp khó lên kế hoạch thu mua và tổ chức dự trữ.

Lý do được đưa ra là để tránh tình trạng doanh nghiệp chỉ thu mua khi đã ký được hợp đồng, gây biến động giá lúa gạo nội địa. Tuy nhiên, VCCI cho rằng quy định này chỉ áp dụng cho thương nhân mới, do đó tác động tới thị trường là không đáng kể.

Một vấn đề nữa là cơ quan soạn thảo cho rằng việc không tổ chức thu mua đúng thời điểm ảnh hưởng đến thu nhập của người nông dân. Tuy nhiên, nếu điều này chỉ xảy ra ở một nhóm nhỏ các thương nhân mới thì không đáng lo ngại. Ngược lại, nếu phần lớn doanh nghiệp đều có hành vi này, thì bản thân quy định cũng không đủ sức giải quyết gốc rễ của vấn đề.

Do đó, VCCI đề nghị bãi bỏ quy định dự trữ tối thiểu đối với thương nhân mới.

Tại Điều 1.4 (bổ sung Điểm i Khoản 1 Điều 8), dự thảo quy định thu hồi giấy phép trong trường hợp Bộ không nhận được báo cáo về mức dự trữ lưu thông sau 45 ngày kể từ khi có văn bản đôn đốc.

VCCI cho rằng việc yêu cầu doanh nghiệp cung cấp báo cáo để phục vụ công tác điều hành là hợp lý. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp không báo cáo đúng hạn, đây là hành vi vi phạm hành chính chứ không phải là lý do để thu hồi giấy phép kinh doanh - vốn là quyền căn bản của doanh nghiệp đã được cấp phép. Trừ khi doanh nghiệp không còn đáp ứng điều kiện kinh doanh thì mới nên xem xét đến biện pháp mạnh như thu hồi giấy phép.

Tương tự, dự thảo còn quy định không thực hiện điều chỉnh giấy phép khi có thay đổi về nội dung. VCCI cho rằng, các lỗi hành chính như chậm báo cáo hay thay đổi thông tin cần được xử lý bằng hình thức phù hợp hơn là tước bỏ quyền kinh doanh của doanh nghiệp.

Link gốc