Nhật Bản đã đồng ý để Tổng thống Mỹ Donald Trump toàn quyền quyết định việc phân bổ khoản đầu tư trị giá 550 tỷ USD vào Mỹ, như một phần của thỏa thuận nhằm tránh phải đối mặt với thuế quan cao, theo một bản ghi nhớ chưa được công bố mà hai nước ký kết hôm 3/9.
Bản ghi nhớ được ký chính thức một ngày sau đó, khi Tổng thống Trump ban hành thỏa thuận thương mại mới, quy định rằng Tokyo chỉ có 45 ngày để giải ngân cho các dự án do ông chỉ định – nếu không, thuế quan cao sẽ được áp dụng trở lại.
Những điều khoản bất thường này cho thấy mức độ nhượng bộ mà các đối tác thương mại của Washington sẵn sàng thực hiện để đổi lấy việc giảm thuế. Nhật Bản, đồng minh thân cận của Mỹ, vốn đang phải chịu mức thuế xuất khẩu 25% sang thị trường này, nay được giảm xuống còn 15% theo thỏa thuận mới.
Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng, Washington D.C. (Ảnh: THX/TTXVN)
Hàn Quốc và Liên minh châu Âu (EU) trước đó cũng đã cam kết rót vốn lớn vào nền kinh tế Mỹ, nhằm né tránh các mức thuế trừng phạt đối với hàng hóa của họ. Tuy nhiên, chi tiết cụ thể của những cam kết này đến nay vẫn khá mơ hồ, và Washington cũng như các thủ đô khác đưa ra những diễn giải khác nhau về các điều khoản.
Trước đây, quan chức Nhật Bản từng mô tả cách phân chia lợi nhuận đầu tư khác với phía Mỹ, cho rằng tỷ lệ lợi nhuận sẽ phản ánh quy mô đóng góp của từng bên. Nhưng bản ghi nhớ mới công bố hôm 4/9 cho thấy Washington sẽ hưởng lợi lớn hơn nhiều từ thỏa thuận này: hai nước sẽ chia đôi dòng tiền tạo ra cho đến khi khoản đầu tư 550 tỷ USD của Nhật được hoàn trả, sau đó Mỹ sẽ giữ tới 90% lợi nhuận.
Đây là bước đi mới nhất trong loạt động thái phi chính thống của Tổng thống Trump nhằm tăng nguồn thu cho chính phủ Mỹ và tái định hình thương mại toàn cầu theo hướng có lợi cho chương trình nghị sự “Nước Mỹ trên hết” của ông.
Tháng trước, ông Trump đã đạt thỏa thuận với các nhà sản xuất chip Mỹ như Nvidia và AMD, theo đó họ sẽ phải trích một phần doanh thu từ hoạt động bán hàng tại Trung Quốc cho chính quyền. Nhà Trắng cũng tuyên bố sẽ nắm giữ 10% cổ phần tại Intel.
Trước đó, đầu năm nay, ông Trump đã chấp thuận thương vụ Nippon Steel (Nhật Bản) mua lại US Steel với giá 15 tỷ USD, đổi lại Washington được nắm “cổ phần vàng” tại tập đoàn thép Mỹ này.
Khoản đầu tư hàng trăm tỷ USD của Nhật Bản nằm trong thỏa thuận rộng hơn, hướng tới việc hạ mức “thuế quan trả đũa” do Tổng thống Trump áp đặt. Ngoài việc giảm thuế suất chung, Mỹ cũng hạ mức thuế đối với ô tô và linh kiện ô tô Nhật Bản từ 27,5% xuống còn 15%. Các mức thuế mới được chính thức hóa thông qua sắc lệnh hành pháp tại một buổi lễ có sự tham dự của quan chức hai nước ở Bộ Thương mại Mỹ.
Đầu năm nay, Tổng thống Trump từng mô tả cam kết đầu tư của Nhật là một “khoản thưởng ký kết”, đồng thời khẳng định Tokyo đã “mua đứt” thuế quan của Mỹ – dù thực tế, các nhà xuất khẩu Nhật vẫn đang phải trả thuế cao hơn so với giai đoạn trước khi ông quay lại Nhà Trắng.
Theo bản ghi nhớ, ông Trump sẽ có quyền quyết định cuối cùng về các dự án đầu tư tiềm năng, dựa trên danh sách đề xuất của một ủy ban đầu tư do Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick đứng đầu. Văn bản này cũng khuyến nghị ủy ban ưu tiên lựa chọn các nhà cung cấp Nhật Bản để “cung cấp hàng hóa và dịch vụ” cho các dự án, nếu có thể.
Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick bắt tay Ryosei Akazawa, nhà đàm phán thuế quan chính của Nhật Bản.
Chuyên gia kinh tế Takeshi Yamaguchi của Morgan Stanley nhận định trong báo cáo gửi khách hàng ngày 5/9: “Sáng kiến này có thể mang lại tác động tích cực trong trung và dài hạn cho xuất khẩu của Nhật Bản, tùy thuộc vào tỷ lệ mua sắm”.
Bản ghi nhớ mà Tổng thống Trump ký với Nhật Bản cũng quy định giảm thuế nhập khẩu ô tô từ 25% xuống còn 15% (gồm 12,5% thuế suất mới và 2,5% thuế hiện hành). Sắc lệnh sẽ được công bố trong vòng 7 ngày và áp dụng hồi tố từ ngày 7/8, đồng thời các khoản thuế thu vượt sẽ được hoàn trả.
Ngoài ra, sắc lệnh xác định rõ khái niệm “ô tô sản xuất tại Nhật Bản”, miễn thuế nhập khẩu đối với xe tải nhỏ và linh kiện có mức thuế hiện hành trên 15%, đảm bảo tổng thuế suất không vượt quá 15% theo cách tiếp cận tương tự với Liên minh châu Âu (EU).
Chính quyền Tổng thống Trump cũng định hướng giảm thuế nhập khẩu dược phẩm và nguyên liệu sản xuất thuốc từ Nhật xuống 0%, đồng thời sớm miễn thuế thép, nhôm và đồng đối với máy bay và linh kiện máy bay sản xuất tại Nhật Bản.
Theo Financial Times
