Quyết định của Tòa án Tối cao Mỹ vô hiệu hóa các mức thuế quan “có đi có lại” do Tổng thống Donald Trump áp đặt được các nhà phân tích nhận định sẽ mang lại lợi ích cho các nhà xuất khẩu Đông Nam Á, ít nhất trong ngắn hạn, đồng thời đẩy thương mại toàn cầu vào một giai đoạn bất ổn mới.
Sau khi tòa án bác bỏ các mức thuế “khẩn cấp” ngày 20/1, ông Trump nhanh chóng tuyên bố áp dụng mức thuế toàn cầu mới 15% dựa trên Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Trong cuộc họp báo sau đó, ông thể hiện thái độ cứng rắn, khẳng định biện pháp này sẽ giúp Mỹ thu được nhiều nguồn thu thuế hơn.
Tuy nhiên, theo giới phân tích, sự thay đổi này mang lại sự nhẹ nhõm và mở ra cơ hội cho một số nhà xuất khẩu, đặc biệt tại Đông Nam Á.
Ông Jon Lang, Giám đốc cấp cao phụ trách chính sách an ninh kinh tế tại công ty tư vấn rủi ro địa chính trị APCO Worldwide và là cựu quan chức Nhà Trắng trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, nhận định: “Các quốc gia mà Mỹ có thâm hụt thương mại hàng hóa song phương lớn, như các nước Đông Nam Á, tạm thời là những bên hưởng lợi lớn”.
Sự chú ý đang dồn về Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan, những nền kinh tế đã cam kết đầu tư hàng trăm tỷ USD vào Mỹ để đổi lấy việc giảm thuế.
Trước phán quyết của tòa án, thuế quan “có đi có lại” áp lên các nước Đông Nam Á dao động từ 40% đối với Myanmar và Lào đến 19% đối với Philippines, Malaysia, Campuchia, Indonesia và Thái Lan. Nay mức thuế này giảm xuống còn 15%.
Ông Lang cho biết tình trạng này có thể kéo dài cho đến khi tiến trình theo Điều 301 hoàn tất hoặc các điều chỉnh thuế theo Điều 232 được triển khai. Đây là những công cụ thuế quan khác mà ông Trump có thể sử dụng để xử lý các hành vi thương mại không công bằng và rủi ro an ninh quốc gia.
“Tôi dự đoán chúng ta có thể chứng kiến sự gia tăng nhập khẩu từ các quốc gia này trong giai đoạn chuyển tiếp sắp tới”, ông Lang nhận định.
Ông Brian McFeeters, cựu Đại sứ Mỹ tại Malaysia và hiện là Chủ tịch kiêm CEO lâm thời của Hội đồng kinh doanh Mỹ - ASEAN (US-ASEAN Business Council), nhận định rằng phán quyết của tòa án làm gia tăng sự bất định và phức tạp cho bức tranh thương mại vốn đã rối rắm, nhưng “không phải là yếu tố phá vỡ quan hệ kinh tế Mỹ - ASEAN”.
Theo ông, các nhà lãnh đạo Đông Nam Á rất thực dụng, họ hiểu rõ quy mô thị trường Mỹ cũng như chất lượng và độ bền vững của dòng vốn đầu tư từ Mỹ.
“Có thể sẽ xuất hiện một số gián đoạn hoặc chậm lại ở một số lĩnh vực nhỏ, nhưng xu hướng tổng thể vẫn vững chắc”, ông Brian nói.
Ông cũng cho rằng tiến trình tháo gỡ các rào cản phi thuế quan trong các thỏa thuận thương mại toàn diện mà chính quyền Trump ký với Malaysia, Campuchia và Indonesia vẫn sẽ tiếp tục.
Mức thuế “có đi có lại” 19% mà Mỹ từng áp với Indonesia sẽ giảm xuống còn 10%.
Trong khi đó, sự chú ý đang dồn về Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan, những nền kinh tế đã cam kết đầu tư hàng trăm tỷ USD vào Mỹ để đổi lấy việc giảm thuế.
Ông Winston Ma, giáo sư thỉnh giảng tại NYU School of Law, cho rằng có lý do khiến ông Trump vội vàng ký kết các thỏa thuận thương mại trong những tuần gần đây.
Theo ông, phán quyết của Tòa án Tối cao có thể đặt ra câu hỏi về tính hợp pháp của các thỏa thuận đầu tư giữa Mỹ với Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan.
Ông Paul Ashworth, kinh tế trưởng khu vực Bắc Mỹ tại Capital Economics, nhận định trong một báo cáo rằng ông Trump có thể không còn khả năng thực hiện nhiều “thỏa thuận” đã đàm phán và một số thỏa thuận thậm chí có thể đổ vỡ.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer khẳng định chính quyền “tin tưởng rằng tất cả các thỏa thuận thương mại do Tổng thống Trump đàm phán sẽ tiếp tục có hiệu lực”.
Trong khi đó, ông Connor Pfeiffer, Giám đốc cấp cao phụ trách quan hệ chính phủ tại FDD Action, cho rằng các đối tác của Mỹ nhiều khả năng vẫn tuân thủ các thỏa thuận thuế quan song phương đã ký kết.
Theo ông, thuế quan theo từng lĩnh vực dựa trên Điều 232, như mức thuế 25% đối với ô tô được áp dụng từ mùa xuân năm ngoái, mang tính răn đe mạnh hơn so với thuế quan “có đi có lại”.
“Một phán quyết của Tòa án Tối cao khó có thể ảnh hưởng tiêu cực đến thỏa thuận Mỹ - Nhật, xét đến tầm quan trọng của điều khoản 232 đối với Nhật Bản”, ông Connor nói.
Sau khi tòa án bác bỏ các mức thuế “khẩn cấp” ngày 20/1, ông Trump nhanh chóng tuyên bố áp dụng mức thuế toàn cầu mới 15% dựa trên Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.
Một câu hỏi cấp bách khác là phán quyết này sẽ tác động ra sao đến quan hệ Mỹ – Trung và thỏa thuận đình chiến thương mại mà ông Trump đạt được với Chủ tịch Tập Cận Bình vào tháng 10 năm ngoái.
Bà Lizzi Lee, chuyên gia tại Trung tâm Phân tích Trung Quốc thuộc Asia Society Policy Institute, cho rằng phán quyết khó có khả năng gây tác động đáng kể đến quan hệ song phương hoặc chuyến thăm Bắc Kinh dự kiến của ông Trump vào cuối tháng 3.
Truyền thông Trung Quốc hiện tập trung vào các tranh chấp pháp lý dự kiến liên quan tới khoảng 170 tỷ USD tiền thuế đã được thu.
“Theo thực tế, sự gián đoạn và bất ổn từ phán quyết này đối với quan hệ Mỹ – Trung có thể còn ít hơn so với các đối tác thương mại khác của Mỹ”, bà Lee nói.
Nhiều mức thuế áp lên Trung Quốc được ban hành theo Điều 301 nhằm đối phó với các hành vi như đánh cắp sở hữu trí tuệ hoặc chính sách phân biệt đối xử, qua đó mang lại cho chính quyền Mỹ sự linh hoạt về thuế quan.
Theo tuyên bố của Đại diện Thương mại Mỹ, thuế theo Điều 301 đối với hàng hóa Trung Quốc hiện dao động từ 7,5% đến 100%, trong khi thuế theo Điều 232 dao động từ 10% đến 50%, tổng cộng bao phủ khoảng 30% lượng hàng nhập khẩu hiện nay của Mỹ.
Ông Greer cho biết các cuộc điều tra mới theo Điều 301 sẽ được triển khai nhằm xử lý những hành vi và chính sách thương mại bị coi là vô lý, phân biệt đối xử hoặc gây gánh nặng cho Mỹ.
Các cuộc điều tra này sẽ nhắm vào nhiều lĩnh vực, từ tình trạng dư thừa công suất công nghiệp, lao động cưỡng bức, các vấn đề kỹ thuật số, giá dược phẩm cho đến ô nhiễm đại dương, và sẽ được tiến hành theo “khung thời gian nhanh chóng”.
Trong bối cảnh chính sách thương mại của Mỹ tiếp tục biến động, phán quyết của Tòa án Tối cao được xem là bước ngoặt quan trọng, vừa mở ra cơ hội ngắn hạn cho Đông Nam Á, vừa làm gia tăng sự bất định trong trật tự thương mại toàn cầu.
Theo Nikkei Asia
Hải Đăng
