Ngày 20.2, Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết rằng ông Trump đã vi phạm luật liên bang khi đơn phương áp đặt thuế đối ứng toàn cầu.

Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố sắc lệnh hành pháp về thuế đối ứng tại Nhà Trắng, ngày 2.4.2025. Ảnh: Xinhua

Phán quyết được thông qua với tỉ lệ 6-3. Chánh án John Roberts cho rằng các mức thuế đã vượt quá thẩm quyền mà luật pháp cho phép. Tuy nhiên, tòa không đưa ra kết luận cụ thể về việc xử lý hơn 130 tỉ USD tiền thuế đã được thu.

Trong lập luận của mình, ông Roberts nhấn mạnh: “Tổng thống khẳng định quyền lực đặc biệt để đơn phương áp thuế với mức độ, thời hạn và phạm vi không giới hạn. Với bề rộng, lịch sử và bối cảnh hiến định của thẩm quyền đó, ông phải chỉ ra sự ủy quyền rõ ràng từ Quốc hội để thực thi”.

Theo tòa, cơ sở pháp lý khẩn cấp mà chính quyền dựa vào “không đủ” để hợp thức hóa quyết định.

Hai thẩm phán bảo thủ là Amy Coney Barrett và Neil Gorsuch đã đứng cùng ông Roberts và ba thẩm phán theo khuynh hướng tự do trong phe đa số. Ba thẩm phán phản đối gồm Clarence Thomas, Samuel Alito và Brett Kavanaugh.

Tòa bác bỏ lập luận của chính quyền rằng tổng thống có quyền sử dụng thuế quan như một công cụ điều tiết thương mại. Theo ông Roberts, khi Quốc hội trao quyền áp thuế, điều đó phải được thể hiện rõ ràng và đi kèm các giới hạn chặt chẽ. “Trong trường hợp này, điều đó đã không xảy ra”, ông viết.

Ông cũng khẳng định tòa không tự cho mình có chuyên môn đặc biệt về kinh tế hay đối ngoại, mà chỉ thực hiện vai trò được Hiến pháp giao theo Điều III. Theo đó, Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) không cho phép tổng thống áp đặt thuế quan theo cách mà chính quyền đã thực hiện.

Một điểm đáng chú ý là phán quyết không làm rõ số phận khoản tiền thuế khổng lồ đã được thu. Tính đến ngày 14.12.2025, chính phủ liên bang đã thu khoảng 134 tỉ USD từ hơn 301.000 nhà nhập khẩu khác nhau, theo dữ liệu của Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ và hồ sơ nộp lên Tòa Thương mại Quốc tế Mỹ.

Câu hỏi liệu chính phủ có phải hoàn trả số tiền này hay không, và nếu có thì bằng cách nào, nhiều khả năng sẽ do các tòa cấp dưới giải quyết.

Trong ý kiến phản đối, thẩm phán Kavanaugh lưu ý rằng phán quyết “không nói gì hôm nay về việc liệu và nếu có thì chính phủ sẽ hoàn trả hàng tỉ USD đã thu từ các nhà nhập khẩu như thế nào”.

Vấn đề hoàn tiền được xem là hệ quả pháp lý và tài chính phức tạp nhất của vụ kiện. Các quan chức chính quyền Tổng thống Donald Trump trước đó cảnh báo rằng việc buộc hoàn trả có thể gây tác động nghiêm trọng đến nền kinh tế Mỹ. Thẩm phán Kavanaugh nhận định quá trình này nhiều khả năng sẽ là một “mớ hỗn độn”.

Phán quyết lần này đánh dấu bước ngoặt lớn trong cuộc tranh luận về giới hạn quyền lực hành pháp trong lĩnh vực thương mại, đồng thời mở ra giai đoạn pháp lý mới liên quan đến tương lai của chính sách thuế đối ứng toàn cầu mà Nhà Trắng từng theo đuổi mạnh mẽ.

Song Minh

Link gốc