Quy định cá nhân có mức thu nhập quá 1 triệu đồng/tháng không được tính là người phụ thuộc của người nộp thuế đang gây tranh cãi.
Quy định tồn tại gần 20 năm chưa thay đổi
Mức giảm trừ gia cảnh vừa được Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh tăng lên. Nhưng còn nhiều khoản quy định ở mức thấp khiến người nộp thuế thiệt thòi.
Theo quy định, điều kiện để xác định người phụ thuộc hiện nay là có thu nhập không quá 1 triệu đồng/tháng. Tức cá nhân có mức thu nhập quá 1 triệu đồng/tháng sẽ không được tính là người phụ thuộc của người nộp thuế thu nhập cá nhân.
Nhiều ý kiến cho rằng đây là 1 quy định quá lạc hậu, cần sửa đổi. Quy định thu nhập 1 triệu đồng trở lên không được xem là người phụ thuộc còn thấp hơn cả mức lương tối thiểu từ 3,45 - 4,96 triệu đồng/tháng.
Thậm chí, quy định thu nhập trên 1 triệu đồng còn lạc hậu so với chuẩn nghèo của đất nước. Theo Nghị định số 07/2021 quy định chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021 - 2025 thì hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 1,5 triệu đồng trở xuống.
Bà Thu (một cán bộ hưu trí tại Hà Nội) về hưu sớm nên tiền lương hưu mỗi tháng chỉ được 3,8 triệu đồng. Bà Thu không được xem là người phụ thuộc của con vì có tiền lương hưu hơn 1 triệu đồng/tháng. Theo bà, với số tiền 3,8 triệu đồng/tháng, người già như bà cũng phải sống hết sức tiết kiệm mới đủ cho chi phí cơ bản, còn nếu ốm đau thì phải nhờ con cháu hỗ trợ thêm.
Chị Lan (Hà Nội) chia sẻ, mẹ chị đang hưởng tiền tuất hàng tháng theo quy định là 50% lương cơ sở từ sau thời gian bố chị qua đời.
Nếu như năm 2023, lương cơ sở ở mức 1,8 triệu đồng/tháng thì mức hỗ trợ tiền tuất là dưới 1 triệu đồng, chị Lan vẫn được kê khai mẹ là người phụ thuộc. Nhưng từ ngày 1/7/2024, lương cơ sở tăng lên 2,34 triệu đồng/tháng, khoản tuất trên 1,1 triệu đồng khiến mẹ chị không còn đủ điều kiện.
Thực tế, nhiều gia đình có bố mẹ lớn tuổi nhưng lại rơi vào trường hợp không được tính là người phụ thuộc khi có thu nhập trên 1 triệu đồng/tháng. Điều này khiến không ít người làm công ăn lương chịu cảnh thiệt thòi khi tính thuế thu nhập cá nhân.
Đề xuất tăng mức giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc
TS Nguyễn Ngọc Tú, Giảng viên Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, cho hay, quy định thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không vượt quá 1 triệu đồng mới được tính là người phụ thuộc được đưa vào Luật Thuế TNCN năm 2009, đến nay đã 16 năm vẫn không thay đổi, gây ra nhiều bất cập. Trong 16 năm qua, mức giảm trừ gia cảnh trước khi tính thuế TNCN đã được điều chỉnh tăng lên 2,5-3 lần, nhưng điều kiện để xác định người phụ thuộc thì không được thay đổi.
Ông Tú đề xuất khi sửa Luật Thuế TNCN thì mức giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc cũng nên lấy làm điều kiện để xác định người phụ thuộc. Năm 2026, mức giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc 6,2 triệu đồng thì những người dưới mức này được xem là người phụ thuộc.
Bà Lê Thị Thủy, CEO Công ty TNHH Dịch vụ tư vấn Bách Khoa, kiến nghị nên thay đổi mức thu nhập để tính người phụ thuộc sao cho phù hợp với chi phí hiện tại của người ngoài độ tuổi lao động.
Theo bà Thủy, cần tính thêm chi phí sinh hoạt, y tế tối thiểu và nên tính theo từng vùng, khu vực thành thị hay nông thôn. Mức thu nhập để tính người phụ thuộc nên điều chỉnh tối thiểu khoảng 5 triệu đồng ở thành phố và 3 triệu đồng ở khu vực nông thôn.
Trong văn bản gửi đến đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM để góp ý về Nghị quyết điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh của thuế thu nhập cá nhân, Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA) cho rằng, với chi phí sống và giá cả hàng hóa, dịch vụ như hiện nay thì mức tối thiểu để một người có thể sinh hoạt bình thường là phải cao hơn mức lương cơ sở (2,34 triệu đồng/tháng). Vì vậy, HUBA đề xuất tăng mức khống chế thu nhập để xác định người phụ thuộc lên 2,5 triệu đồng/tháng.
Chiều 5/11, các đại biểu Quốc hội thảo luận ở tổ về các dự án luật, trong đó có Luật Quản lý thuế (sửa đổi) và Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi).
Đại biểu Nguyễn Thị Lệ (TP.HCM) cho rằng thực tiễn cho thấy mức giảm trừ gia cảnh hiện nay không còn phù hợp với mức sống tại các đô thị lớn, đặc biệt là TP.HCM nơi chi phí sinh hoạt cao, giá cả hàng hóa dịch vụ tăng nhanh.
Bà Lệ đề nghị dự thảo cần nâng mức giảm trừ bản thân và người phụ thuộc, đồng thời thiết kế cái cơ chế linh hoạt để Chính phủ có thể điều chỉnh định kỳ theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI), tránh tình trạng luật nhanh chóng lạc hậu.
Đại biểu Nguyễn Như So (Bắc Ninh) cho hay Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua nghị quyết điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh đối với người nộp thuế là 15,5 triệu đồng/tháng và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc. Nhưng mức giảm trừ cho người phụ thuộc 6,2 triệu đồng là thấp so với mặt bằng chi phí sinh hoạt hiện nay.
Ông So đề nghị điều chỉnh mức giảm trừ cho người phụ thuộc lên khoảng 50% mức giảm trừ của người nộp thuế. Việc này để chính sách thuế thực sự mang tính nhân văn, tạo động lực ổn định đời sống hộ gia đình và củng cố nền tảng an sinh xã hội.
"Theo đó, điều chỉnh với mức giảm trừ 15,5 triệu đồng/tháng cho người nộp thuế, mức giảm trừ phù hợp cho người phụ thuộc là 7,5 triệu đồng/tháng. Điều chỉnh này không gây biến động lớn về ngân sách, nhưng sẽ hỗ trợ thiết thực cho người dân, giúp họ chăm lo tốt hơn cho người thân và góp phần tạo nền tảng xã hội ổn định, bền vững", ông So đề xuất.
Trong khi đó, đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) cho rằng quy định hiện hành chưa có cơ chế điều chỉnh tự động, dẫn tới tình trạng "trượt thuế" khi giá cả tăng.
Từ đó, ông đề xuất bổ sung quy định mức giảm trừ đối với người nộp thuế và người phụ thuộc được tự động điều chỉnh hàng năm theo chỉ số CPI hoặc mức tăng thu nhập bình quân đầu người, do Bộ Tài chính công bố trước ngày 30/11 năm trước.
