Chuyên gia tài chính cá nhân cho rằng, một cái Tết vừa phải, cân bằng giữa cảm xúc và tài chính, không chỉ giúp vài ngày đầu năm trọn vẹn, mà còn tạo nền tảng cho sự bình an trong cả năm và suốt hành trình dài của cuộc đời.
Đối với nhiều gia đình Việt Nam, đặc biệt là lao động xa quê và lao động ở nước ngoài, Tết Nguyên đán không chỉ là thời gian nghỉ ngơi, sum họp mà còn là kỳ chi tiêu lớn nhất trong năm. Không ít người sẵn sàng dành từ một đến hai tháng thu nhập cho vài tuần lễ Tết.
Điều đó không sai. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của các chuyên gia quản lý tài chính cá nhân, vấn đề cần được đặt ra không phải là có nên chi hay không, mà là chi đến mức nào để vẫn giữ được niềm vui hiện tại, đồng thời không làm hao mòn sự an tâm cho chặng đường dài phía trước.
Quy chi tiêu về “tháng thu nhập” để thấy điểm cân bằng
Số liệu của nền tảng phân tích dữ liệu Metric cho thấy nhu cầu mua sắm dịp Tết của Việt Nam tăng khoảng 72% so với mức trung bình hàng năm, tập trung chủ yếu vào thực phẩm, quà Tết, vật dụng trang trí và nhu yếu phẩm gia đình.
Trong kỳ nghỉ Tết Nguyên đán 2025, tổng doanh thu bán lẻ hàng hoá và dịch vụ tiêu dùng tại Việt Nam tăng cao, trong đó riêng tại Thành phố Hồ Chí Minh tổng doanh số bán lẻ và dịch vụ tiêu dùng ước đạt khoảng 108 nghìn tỷ đồng trong tháng một của năm, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm trước.
Theo ghi nhận từ trước Tết Nguyên Đán, nhiều gia đình dự định chi một khoản tiền nhất định cho quà biếu và lì xì, với mức phổ biến từ vài triệu lên đến hàng chục triệu đồng, tùy theo hoàn cảnh và quan hệ xã hội. Trung bình mỗi người trưởng thành có thể chi một khoản đáng kể cho mục này, tạo thành phần chi lớn trong tổng ngân sách Tết.
Nhiều người chia sẻ bảng dự định chi tiêu Tết trên các diễn đàn tài chính với các mức khác nhau.
Theo nhiều chia sẻ từ cộng đồng lao động Việt Nam tại Đài Loan, mức thu nhập trung bình hiện nay phổ biến trong khoảng 35.000-45.000 Đài tệ mỗi tháng, tương đương khoảng 28-38 triệu đồng Việt Nam. Lấy mức trung bình 35 triệu đồng/tháng làm ví dụ, đây được xem là mức thu nhập không thấp, song cũng không dư dả nếu đặt trong bối cảnh chi phí sinh hoạt và các khoản tích lũy dài hạn.
Thực tế cho thấy, để có khoảng 50 triệu đồng mang về Việt Nam chi tiêu trong hai tuần Tết, nhiều gia đình đã phải chấp nhận những sự đánh đổi đáng kể. Có người cắt giảm chi tiêu cá nhân trong nhiều tháng liền, có người hoãn kế hoạch sửa sang nhà cửa, quán xá, thậm chí có trường hợp vợ hoặc chồng phải về quê trước, người còn lại ở lại làm việc để tiết kiệm chi phí vé máy bay.
Theo ông Bùi Thế Bảo, chuyên gia tài chính cá nhân, nếu nhìn thuần túy bằng phép tính tài chính, việc chi 50 triệu đồng cho một cái Tết trong khi thu nhập chỉ khoảng 35 triệu đồng mỗi tháng đồng nghĩa với việc kỳ nghỉ này tiêu tốn tương đương một tháng rưỡi thu nhập. Chưa kể, tháng Tết thường là giai đoạn thu nhập sụt giảm mạnh hoặc gần như không phát sinh, do người lao động nghỉ làm, giảm giờ hoặc không có việc làm thêm.
Như vậy, trong vòng 12 tháng của một năm, có thể xem một tháng gần như không tạo ra thu nhập, đồng thời thêm một tháng rưỡi thu nhập khác được dùng để chi tiêu cho Tết. Tổng cộng, khoảng 2,5 tháng thu nhập bị “rút ra” khỏi dòng tích lũy. Điều này khiến số tháng thực sự tạo ra và giữ được tiền chỉ còn lại khoảng 9,5 đến 10 tháng.
Nói cách khác, cả năm lao động vất vả nhưng một phần đáng kể thành quả được dùng để bù cho một kỳ lễ kéo dài chưa đầy nửa tháng. Dưới góc nhìn tài chính cá nhân, đây là điều đáng để suy ngẫm, nhất là khi cuộc sống không chỉ xoay quanh một cái Tết, mà là hành trình hàng chục năm với nhiều biến động khó lường, ông Bảo nhận định.
Điều chỉnh nhỏ để Tết vẫn vui mà tài chính không bị “đuối”
Theo chuyên gia tài chính cá nhân Bùi Thế Bảo, việc tranh luận một cái Tết nên tiêu 10, 30 hay 50 triệu đồng là không nhiều ý nghĩa, bởi mỗi người có mức thu nhập và hoàn cảnh sống khác nhau. So sánh con số tuyệt đối dễ tạo cảm giác hơn thua, nhưng không phản ánh đúng sức chịu đựng tài chính của từng cá nhân.
Điều quan trọng hơn, theo ông, là đặt câu hỏi: cái Tết đó tương đương bao nhiêu tháng thu nhập của chính mình. Khi chi tiêu được quy đổi về “số tháng lao động”, bản chất của vấn đề sẽ hiện ra rõ ràng hơn. Lúc ấy, đó không chỉ là một khoản tiền, mà là một tháng rưỡi hay hai tháng làm việc, là hàng chục buổi sáng thức dậy đi làm, là hàng trăm giờ lao động.
Từ góc nhìn này, Tết có thể được chia thành nhiều tầng chi tiêu khác nhau. Ở tầng cơ bản, đó là những khoản cần thiết như về quê, thăm cha mẹ, lo các nghi lễ và sinh hoạt truyền thống, với mức chi phí không quá lớn. Khi mở rộng hơn, Tết trở thành dịp ăn uống nhiều hơn, quà cáp nhiều hơn, tụ tập nhiều hơn. Và ở tầng cao hơn nữa, Tết có thể là hưởng thụ, du lịch, chi tiêu thoải mái, với tổng chi phí dễ dàng tăng lên gấp đôi, gấp ba.
Không có gì sai khi hưởng thụ niềm vui hiện tại. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là ranh giới giữa một cái Tết đủ đầy và sự yên tâm dài hạn nằm ở đâu. Bởi nếu chi tiêu quá mạnh tay cho hiện tại, sự an tâm về tài chính trong tương lai có thể trở nên mong manh, đặc biệt trong bối cảnh rủi ro về sức khỏe, việc làm và tuổi già luôn hiện hữu.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Văn Huân - Founder BMG Group cho rằng, chi tiêu Tết hoàn toàn có thể được tối ưu nếu mỗi người sẵn sàng thay đổi một số quan niệm đã tồn tại từ lâu. Theo ông, áp lực phải lì xì mệnh giá lớn, phải sắm sửa thật nhiều hay phải tặng quà xã giao cho thật rộng phần nhiều đến từ tâm lý sợ bị đánh giá, hơn là từ nhu cầu thực sự.
Khi trả lì xì về đúng ý nghĩa là lời chúc đầu năm, khi lựa chọn trang phục theo tiêu chí bền, phù hợp và có thể sử dụng lâu dài thay vì chạy theo xu hướng ngắn hạn, khi lọc lại danh sách quà tặng để tập trung vào những mối quan hệ thực sự quan trọng, chi tiêu Tết có thể giảm đi đáng kể mà không làm mất đi giá trị tinh thần.
Quan trọng hơn cả, theo ông Huân, là gạt bỏ áp lực sĩ diện và so sánh. Khi chấp nhận sống đúng với điều kiện tài chính của bản thân, con người ta sẽ cảm thấy nhẹ nhõm hơn, không còn phải chạy trên đường đua chi tiêu của người khác. Sự nhẹ nhõm đó, xét cho cùng, chính là một phần của niềm vui ngày Tết.
Những trăn trở xoay quanh chi tiêu Tết không nhằm mục đích làm giảm đi niềm vui sum họp, mà để mỗi người có thể bước vào năm mới với tâm thế vững vàng hơn. Các chuyên gia đều cho rằng, một cái Tết vừa phải, cân bằng giữa cảm xúc và tài chính, không chỉ giúp vài ngày đầu năm trọn vẹn, mà còn tạo nền tảng cho sự bình an trong cả năm và suốt hành trình dài của cuộc đời.
Thùy Dương
