Từ ngày 1/3/2026, Nghị định 03/2026/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực, đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với hoạt động của các quỹ xã hội, quỹ từ thiện tại Việt Nam.

Công khai toàn bộ “đầu vào” và “đầu ra”

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của Nghị định 03/2026/NĐ-CP là yêu cầu các quỹ xã hội, quỹ từ thiện phải công khai đầy đủ cả “đầu vào” và “đầu ra” của nguồn tài trợ.

Theo quy định, các quỹ có nghĩa vụ công bố công khai các khoản đóng góp, tài sản đã tiếp nhận cũng như kết quả sử dụng nguồn lực này trên phương tiện thông tin đại chúng trước ngày 31/3 hằng năm.

So với quy định trước đây, vốn chỉ yêu cầu công khai các khoản đóng góp, quy định mới đã mở rộng phạm vi minh bạch, buộc các quỹ phải công bố chi tiết toàn bộ dòng tiền. Điều này đồng nghĩa với việc không chỉ nguồn tiền và hiện vật nhận được từ tổ chức, cá nhân được công khai, mà cả quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực này cũng phải minh bạch rõ ràng.

Theo đó, nội dung công khai bao gồm danh sách các tổ chức, cá nhân đã đóng góp cho quỹ; số tiền, hiện vật tài trợ; danh sách các tổ chức, cá nhân nhận hỗ trợ từ quỹ; cùng kết quả sử dụng từng khoản đóng góp.

Việc công bố chi tiết các thông tin này được kỳ vọng sẽ giúp cộng đồng có thể theo dõi và giám sát hoạt động của quỹ một cách hiệu quả hơn.

Ảnh minh họa (Ảnh: BLĐ)

Quy định mới cũng nhấn mạnh việc quỹ phải thực hiện tài trợ đúng theo tôn chỉ, mục đích đã được xác định trong điều lệ hoạt động. Trong trường hợp nhận ủy quyền từ tổ chức, cá nhân để thực hiện hỗ trợ hoặc tài trợ, quỹ có trách nhiệm sử dụng nguồn lực đúng theo yêu cầu của bên ủy quyền, đồng thời bảo đảm phù hợp với mục tiêu hoạt động của quỹ.

Bên cạnh đó, các quỹ chỉ được thực hiện hoạt động tài trợ, hỗ trợ trong phạm vi lĩnh vực đã đăng ký. Trường hợp tham gia hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn hoặc các sự cố nghiêm trọng, khẩn cấp thì phải tuân thủ các quy định pháp luật liên quan về vận động, tiếp nhận và phân phối nguồn đóng góp tự nguyện.

Ngoài nghĩa vụ công khai thông tin tài trợ, Nghị định 03/2026/NĐ-CP cũng quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm trong quá trình thành lập và vận hành quỹ. Trong đó bao gồm việc lợi dụng hoạt động của quỹ để trục lợi cá nhân, thực hiện các hành vi gian dối tài chính, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, rửa tiền hoặc tài trợ cho các hoạt động trái pháp luật.

Quy định cũng nghiêm cấm việc làm giả, tẩy xóa, chuyển nhượng, cho thuê, cho mượn hoặc cầm cố giấy phép thành lập quỹ dưới bất kỳ hình thức nào.

Những quy định này được xem là biện pháp nhằm phòng ngừa các hành vi lợi dụng hoạt động từ thiện để trục lợi, đồng thời tăng cường tính minh bạch và kỷ luật tài chính trong lĩnh vực vốn có sự tham gia rộng rãi của cộng đồng.

Minh bạch tình hình tài sản, tài chính của quỹ

Bên cạnh yêu cầu công khai dòng tiền đóng góp và sử dụng, Nghị định 03/2026/NĐ-CP còn đặt ra nghĩa vụ minh bạch toàn diện đối với tình hình tài sản và tài chính của quỹ xã hội, quỹ từ thiện.

Theo đó, hội đồng quản lý và giám đốc quỹ có trách nhiệm công khai định kỳ tình hình tài sản và tài chính của quỹ theo từng quý và từng năm. Nội dung công khai bao gồm báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán thu – chi, kết quả sử dụng các khoản đóng góp cũng như tình trạng tài sản của quỹ.

Ngoài ra, các quỹ phải lập và công bố báo cáo tài chính theo quy định của pháp luật về kế toán, đồng thời thực hiện quyết toán chi tiết đối với từng khoản thu, chi. Trong trường hợp quỹ có hoạt động kiểm toán, kết luận của đơn vị kiểm toán cũng phải được công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Đối với các khoản vận động theo từng đợt nhằm hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả thiên tai, hỏa hoạn hoặc hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo, việc báo cáo và công khai sẽ được thực hiện theo các quy định hiện hành về vận động, tiếp nhận và phân phối nguồn đóng góp tự nguyện.

Ảnh minh họa (Ảnh: BBVPL)

Nghị định cũng quy định rõ phạm vi sử dụng nguồn tiền của quỹ nhằm hạn chế các hoạt động đầu tư rủi ro hoặc sử dụng sai mục đích. Cụ thể, quỹ được phép chi cho các nhiệm vụ được cơ quan có thẩm quyền giao, chi cho hoạt động quản lý và các chương trình hỗ trợ theo điều lệ.

Đối với phần tiền nhàn rỗi, không bao gồm kinh phí do ngân sách nhà nước cấp, quỹ được phép sử dụng để mua trái phiếu Chính phủ hoặc gửi tiết kiệm tại các tổ chức tín dụng. Bên cạnh đó, quỹ có thể thực hiện các hoạt động cung cấp dịch vụ hoặc hoạt động hợp pháp khác phù hợp với điều lệ đã được phê duyệt.

Quy định này nhằm bảo đảm nguồn tiền đóng góp của cộng đồng được bảo toàn và sử dụng đúng mục đích, đồng thời hạn chế tình trạng quỹ tham gia vào các hoạt động đầu tư rủi ro có thể làm thất thoát tài sản.

Một điểm đáng chú ý khác là việc quản lý các khoản viện trợ không hoàn lại từ tổ chức, cá nhân nước ngoài. Cũng theo Nghị định 03/2026/NĐ-CP, các khoản viện trợ nếu không thuộc nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) phải được quản lý và sử dụng theo quy định của pháp luật về viện trợ không hoàn lại của nước ngoài.

Việc ban hành và đưa vào thực thi Nghị định 03/2026/NĐ-CP được xem là bước hoàn thiện quan trọng trong khung pháp lý đối với hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện tại Việt Nam.

Với trọng tâm là minh bạch tài chính, sử dụng đúng mục đích và tăng cường trách nhiệm giải trình, quy định mới được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao niềm tin của xã hội đối với hoạt động từ thiện, đồng thời thúc đẩy lĩnh vực này phát triển theo hướng chuyên nghiệp và bền vững hơn trong thời gian tới.

Link gốc