Vừa qua, Bộ Xây dựng đề xuất nâng tỷ lệ góp vốn tối đa của nhà đầu tư nước ngoài tại các hãng hàng không Việt Nam lên 49%, đồng thời điều chỉnh mạnh các yêu cầu về vốn chủ sở hữu, đang được giới chuyên gia và doanh nghiệp đánh giá là bước đi có tính “cởi trói” đáng kể cho một ngành vốn chịu nhiều ràng buộc đặc thù.
Trong bối cảnh hàng không Việt Nam vừa trải qua giai đoạn khó khăn kéo dài, áp lực cạnh tranh ngày càng lớn và nhu cầu tái cấu trúc ngày một rõ nét, những thay đổi này được kỳ vọng sẽ mở ra dư địa mới cho thu hút vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản trị từ các đối tác quốc tế.l
Ở góc độ chính sách, việc giảm yêu cầu vốn cũng được xem là giải pháp hạ thấp rào cản gia nhập thị trường
“Room ngoại” thấp - điểm nghẽn kéo dài
Thực tế nhiều năm qua cho thấy, việc giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở mức 34% đã trở thành một trong những rào cản khiến không ít hãng hàng không và doanh nghiệp Việt Nam kém hấp dẫn trong mắt nhà đầu tư quốc tế. Với tỷ lệ sở hữu không đủ lớn để tham gia sâu vào quản trị và chiến lược, nhiều nhà đầu tư ngoại tỏ ra dè dặt, thậm chí rút lui khỏi các cuộc đàm phán.
Theo TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, lĩnh vực hàng không có đặc thù vốn lớn, chu kỳ đầu tư dài và rủi ro cao, do đó nhà đầu tư nước ngoài thường quan tâm không chỉ đến lợi nhuận mà còn là quyền tham gia điều hành.
“Trần sở hữu quá thấp sẽ hạn chế động lực đầu tư dài hạn, đặc biệt với các đối tác chiến lược”, ông Lực nhận định.
Việc nâng “room ngoại” lên 49%, theo các chuyên gia, tuy vẫn giữ quyền chi phối trong nước nhưng đã tiệm cận thông lệ phổ biến của nhiều quốc gia trong khu vực, qua đó giúp gia tăng sức hút vốn ngoại mà vẫn đảm bảo các yêu cầu về an ninh, chủ quyền trong lĩnh vực hàng không.
Tháo gỡ rào cản để gia nhập và mở rộng
Không chỉ nới tỷ lệ sở hữu, dự thảo nghị định còn đề xuất điều chỉnh đáng kể điều kiện về vốn chủ sở hữu đối với doanh nghiệp vận tải hàng không.
Cụ thể, doanh nghiệp chỉ cần 300 tỷ đồng vốn chủ sở hữu để đáp ứng quy mô khai thác đến 30 tàu bay. Với quy mô từ 31 tàu bay trở lên, mức vốn tối thiểu là 700 tỷ đồng. Trong khi đó, theo quy định hiện hành, vốn 300 tỷ đồng chỉ đủ cho tối đa 10 tàu bay, muốn khai thác 11 - 30 tàu phải nâng vốn lên 600 tỷ đồng.
Theo PGS.TS. Nguyễn Thiện Tống, chuyên gia hàng không, đây là điều chỉnh mang tính “thực chất”, phản ánh đúng hơn mối quan hệ giữa vốn chủ sở hữu và năng lực khai thác thực tế. Quy mô đội tàu không chỉ phụ thuộc vào vốn điều lệ, mà còn liên quan đến mô hình thuê - mua tàu bay, dòng tiền và khả năng quản trị rủi ro. Việc “siết” vốn cứng như trước đây vô hình trung làm giảm cơ hội phát triển của doanh nghiệp.
Ở góc độ chính sách, việc giảm yêu cầu vốn cũng được xem là giải pháp hạ thấp rào cản gia nhập thị trường, tạo điều kiện cho các mô hình hãng hàng không mới, đặc biệt là các hãng ngách, hàng không chuyên dụng hoặc hàng không giá rẻ thế hệ mới.
Doanh nghiệp kỳ vọng thêm dư địa phục hồi và mở rộng
Các hãng hàng không đánh giá cao những đề xuất điều chỉnh lần này
Từ phía doanh nghiệp, các hãng hàng không đánh giá cao những đề xuất điều chỉnh lần này, nhất là trong bối cảnh nguồn lực tài chính trong nước còn hạn chế, trong khi nhu cầu đầu tư đội bay, công nghệ và dịch vụ ngày càng lớn.
Đại diện Vietnam Airlines cho rằng, việc mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài sẽ giúp hãng linh hoạt hơn trong việc tìm kiếm đối tác chiến lược, đặc biệt trong các lĩnh vực như bảo dưỡng, chuyển đổi số và đào tạo nhân lực. Điều quan trọng là chính sách cần đủ mở để thu hút dòng vốn dài hạn, nhưng cũng đủ chặt để đảm bảo ổn định và an toàn hệ thống.
Đại diện Vietjet Air nhìn nhận, nới “room ngoại” và giảm yêu cầu vốn sẽ tạo điều kiện cho các hãng tư nhân tăng tốc mở rộng quy mô, tận dụng cơ hội phục hồi mạnh của thị trường hàng không và du lịch. Khi khả năng tiếp cận vốn được cải thiện, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong đầu tư đội bay và mở đường bay mới.
Dù đánh giá tích cực, các chuyên gia cũng cho rằng việc nới điều kiện cần đi kèm cơ chế giám sát minh bạch và hiệu quả. Hàng không vẫn là lĩnh vực nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến an toàn, an ninh và lợi ích quốc gia.
Theo TS. Cấn Văn Lực, bên cạnh việc điều chỉnh “room ngoại” và vốn, cơ quan quản lý cần chú trọng nâng chuẩn quản trị doanh nghiệp, kiểm soát năng lực tài chính thực chất và khả năng chịu đựng rủi ro của các hãng. Mở cửa là cần thiết, nhưng không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý.
Đề xuất của Bộ Xây dựng cho thấy tư duy điều hành đang dịch chuyển theo hướng thị trường hơn, phù hợp với yêu cầu phát triển của ngành hàng không trong giai đoạn cạnh tranh và hội nhập sâu rộng.
Nếu được thông qua, việc nới “room ngoại” lên 49% và giảm rào cản vốn không chỉ giúp tăng sức hấp dẫn đầu tư, mà còn tạo nền tảng để các hãng hàng không Việt Nam tái cấu trúc, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực.
Trong bối cảnh nhu cầu đi lại, du lịch và logistics hàng không tiếp tục tăng mạnh, đây được xem là cơ hội chính sách quan trọng, đòi hỏi sự đồng hành chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nhà đầu tư để chuyển hóa thành tăng trưởng bền vững cho toàn ngành.
Đức Hiền
