Sự phát triển mạnh mẽ của thanh toán không dùng tiền mặt đang mở ra nhiều tiện ích cho người dân và góp phần thúc đẩy nền kinh tế số. Tuy nhiên, cùng với đó, các loại tội phạm công nghệ cao cũng ngày càng gia tăng với thủ đoạn tinh vi, đặt ra thách thức lớn đối với việc đảm bảo an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán.
Thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi
Thời gian gần đây, trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk xuất hiện tình trạng các đối tượng sử dụng ứng dụng vay tiền, website và tài khoản mạng xã hội giả mạo ngân hàng, công ty tài chính nhằm lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của người dân. Cụ thể, trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo xuất hiện nhiều tài khoản đăng tải các ấn phẩm truyền thông (poster, hình ảnh) giả mạo chương trình ưu đãi lãi suất của ngân hàng Vietcombank. Các đối tượng thiết kế hình ảnh có logo, màu sắc giống nhận diện thương hiệu của ngân hàng, kèm theo mức lãi suất hấp dẫn để thu hút sự chú ý.
Trên các ấn phẩm thường gắn mã QR; khi người dân quét mã sẽ được dẫn tới số điện thoại lạ hoặc các website giả mạo. Sau đó, các đối tượng giả danh nhân viên ngân hàng, dụ dỗ cung cấp thông tin cá nhân, thông tin đăng nhập hoặc thông tin thẻ nhằm chiếm đoạt tiền trong tài khoản.
Thanh toán số phát triển mạnh mẽ đi cùng với rủi ro về tội phạm mạng gia tăng
Trước tình hình trên, Phòng An ninh Kinh tế, Công an tỉnh Đắk Lắk khuyến cáo người dân cần nâng cao cảnh giác và chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa. Người dân cần tuyên truyền cho người thân, bạn bè về các phương thức, thủ đoạn lừa đảo nêu trên; tuyệt đối không vay tiền qua các ứng dụng trực tuyến hoặc các quảng cáo vay tiền nhanh trên không gian mạng. Khi có nhu cầu vay vốn, nên đến trực tiếp các ngân hàng, tổ chức tín dụng hợp pháp trên địa bàn để thực hiện đúng quy định.
Mới đây, MSB cũng vừa phát đi cảnh báo tới khách hàng về hàng loạt thủ đoạn tinh vi đang được các đối tượng sử dụng nhằm chiếm đoạt tài sản. Theo MSB, một trong những chiêu thức phổ biến hiện nay là mạo danh cơ quan chức năng như công an, tòa án… để gây áp lực tâm lý. Các đối tượng thường thông báo nạn nhân liên quan đến các vụ án như rửa tiền, ma túy, sau đó yêu cầu chuyển tiền để “xác minh” hoặc “chứng minh trong sạch”. Thậm chí, kẻ gian còn sử dụng giấy tờ giả, video call mặc đồng phục để tăng độ tin cậy.
Bên cạnh đó, hình thức lừa đảo công nghệ cao cũng gia tăng nhanh chóng. Đối tượng giả danh cán bộ nhà nước, yêu cầu người dùng cài đặt ứng dụng dịch vụ công giả mạo hoặc truy cập đường link chứa mã độc. Khi nạn nhân làm theo, thiết bị có thể bị chiếm quyền điều khiển, từ đó kẻ gian thực hiện các giao dịch chuyển tiền trái phép.
Theo các chuyên gia, tài chính ngân hàng luôn là lĩnh vực ưa thích của tội phạm mạng. Theo Báo cáo An ninh mạng 2025 do VSEC thực hiện, các cuộc tấn công mạng không chỉ tăng về số lượng mà còn chuyển dịch mạnh sang khai thác trí tuệ nhân tạo (AI), tấn công có chủ đích và xâm nhập âm thầm trong thời gian dài. Đáng chú ý, lĩnh vực tài chính - ngân hàng tiếp tục là mục tiêu trọng điểm.
Người dân cần chủ động bảo vệ tài sản
Số liệu thống kê cho thấy, thời gian qua TTKDTM tiếp tục được phát triển, đạt được những kết quả tích cực góp phần thúc đẩy kinh tế số, xã hội số, Chính phủ số. Giá trị TTKDTM năm 2025 gấp khoảng 28 lần GDP. Trong 02 tháng đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm 2025, giao dịch TTKDTM tăng 40,74% về số lượng và 13,41% về giá trị. Song hành với quá trình số hóa, yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán ngày càng trở nên cấp thiết, nhất là khi tội phạm công nghệ cao có xu hướng gia tăng và tinh vi hơn.
Ông Lê Văn Tuyên, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, NHNN cho biết, cơ quan quản lý đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đến tăng cường giám sát và ứng dụng công nghệ trong phòng, chống gian lận. Trong đó, các quy định mới đã siết chặt yêu cầu định danh chính chủ, bắt buộc xác thực sinh trắc học đối với nhiều giao dịch trực tuyến, đồng thời tăng cường chế tài xử lý các hành vi lợi dụng tài khoản thanh toán cho mục đích vi phạm pháp luật.
Bên cạnh đó, NHNN đẩy mạnh phối hợp với các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Công an, trong việc kết nối dữ liệu dân cư, đối chiếu thông tin thuê bao di động với tài khoản ngân hàng, nhằm ngăn ngừa việc tội phạm mạo danh, sử dụng giấy tờ tùy thân giả mạo đăng ký sử dụng dịch vụ ngân hàng cho mục đích bất hợp pháp.
Trong đó, NHNN đã bổ sung hàng loạt các quy định về việc đảm bảo định danh chính chủ khi thực hiện các giao dịch thanh toán trực tuyến, quy định: Khách hàng chỉ được thực hiện rút tiền, thanh toán điện tử trên tài khoản thanh toán sau khi đã đối chiếu khớp đúng giấy tờ tùy thân và thông tin sinh trắc học của chủ tài khoản hoặc người đại diện. Đồng thời phải gặp mặt trực tiếp và xác thực sinh trắc học đối với khách hàng cá nhân hoặc người đại diện hợp pháp của tổ chức, trừ một số trường hợp theo quy định. Quy định cũng yêu cầu áp dụng giải pháp xác thực sinh trắc học đối với các giao dịch trực tuyến; xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng quy định xử phạt đối với hành vi lợi dụng tài khoản thanh toán/ví điện tử để thực hiện những hành vi vi phạm pháp luật.
Ngoài ra, NHNN cũng hợp tác tích cực, chủ động trong việc triển khai đồng bộ các giải pháp để làm sạch dữ liệu và phòng, chống gian lận, lừa đảo. Cụ thể, NHNN đã phối hợp với Bộ Công an ban hành Kế hoạch phối hợp 01/KHPH-BCA-NHNNVN ngày 24/4/2023, trong đó bao gồm các nội dung về khai thác, kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, căn cước công dân (CCCD) gắn chíp, ứng dụng tài khoản định danh và xác thực điện tử (VNeID) để làm sạch dữ liệu, nhận biết, xác minh chính xác khách hàng nhằm phòng, chống, ngăn ngừa việc tội phạm mạo danh, sử dụng giấy tờ tùy thân giả mạo đăng ký sử dụng dịch vụ ngân hàng cho mục đích bất hợp pháp.
Triển khai Công điện số 29/CĐ-TTg ngày 03/4/2025 về tăng cường phòng ngừa, xử lý tội phạm lừa đảo công nghệ cao, NHNN đang phối hợp với Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ và các đơn vị liên quan thực hiện đối chiếu thông tin chủ thuê bao di động sử dụng Mobile Banking với thông tin chủ tài khoản thanh toán. Đồng thời, triển khai tổng rà soát tài khoản thanh toán và sim điện thoại nhằm tăng cường quản lý nhà nước và phòng ngừa lừa đảo trực tuyến. Tính đến tháng 11/2025, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phối hợp với Bộ Công an đối soát hơn 125 triệu thuê bao di động, trong đó chuẩn hóa 11 triệu và chặn 6 triệu thuê bao không chính chủ.
Một điểm nhấn đáng chú ý khác là việc đưa vào vận hành Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (Hệ thống SIMO). Hệ thống SIMO cho phép các tổ chức thành viên tham gia thực hiện báo cáo thông tin về các tài khoản đáng ngờ khi phát hiện và chia sẻ thông tin tới các thành viên khác.
Trên cơ sở nguồn dữ liệu tập trung của Hệ thống SIMO, các TCTD có thể đưa ra các quyết định thực hiện ngăn chặn giao dịch ngay lập tức hoặc yêu cầu xác thực, định danh tài khoản trước khi thực hiện giao dịch trực tuyến, qua đó góp phần giúp giảm thiểu tình trạng gian lận, lừa đảo, bảo vệ an toàn tài khoản của khách hàng.
Lãnh đạo Vụ Thanh toán cho biết, tính đến ngày 12/4/2026, theo báo cáo của các đơn vị sử dụng dịch vụ của hệ thống SIMO, đã có trên 3,7 triệu lượt khách hàng nhận được cảnh báo, trong đó có trên 1,2 triệu lượt khách hàng tạm dừng/hủy bỏ giao dịch sau khi nhận được cảnh báo, với tổng số tiền giao dịch là gần 4,17 nghìn tỷ đồng.
Trước nỗ lực của ngành Ngân hàng, các chuyên gia cũng cho rằng đích đến cuối cùng vẫn là người dùng. Người dùng cần chủ động bảo vệ tài sản của mình không cung cấp thông tin bảo mật (mật khẩu, OTP, số thẻ, CVV, sinh trắc học) cho bất kỳ ai dưới bất kỳ hình thức nào. Không truy cập, không quét các đường link, QR code, ứng dụng không rõ nguồn gốc. Đồng thời, luôn kiểm tra và xác minh thông tin qua các kênh chính thức của ngân hàng (website, ứng dụng, tổng đài); chủ động bảo vệ tài khoản bằng cách đổi mật khẩu định kỳ, bật cảnh báo biến động số dư, giới hạn hạn mức chuyển tiền.
