Thủ tướng tiếp theo của Nhật Bản sẽ phải đối đầu với những vấn đề nan giải của kinh tế nước này, bao gồm tình trạng lạm phát kéo dài và thỏa thuận thương mại còn nhiều vướng mắc với Mỹ.
Ngày 7/9, truyền thông Nhật Bản đưa tin thủ tướng nước này, ông Shigeru Ishiba tuyên bố từ chức. Ông Ishiba rời ghế thủ tướng trước làn sóng kêu gọi từ chức ngày càng tăng và đảng cầm quyền Dân chủ Tự do (LDP) rơi vào tình trạng chia rẽ.
Trong thời gian ông Ishiba làm thủ tướng, liên minh do đảng LDP dẫn dắt đã mất thế đa số trong các cuộc bầu cử ở cả Thượng viện lẫn Hạ viện.
Hiện tại, ông Ishiba sẽ tiếp tục là thủ lĩnh đảng LDP và thủ tướng Nhật Bản cho tới khi lãnh đạo mới được bầu ra. Với nhiệm kỳ ngắn ngủi, ông nối dài danh sách những thủ tướng Nhật tại vị chỉ trong 1 năm.
Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba từ chức ngày 7/9. (Ảnh: AFP).
Theo các chuyên gia, sắp tới có 5 chính khách từ cả đảng cầm quyền và phe đối lập có thể ra tranh cử chức thủ tướng. Trong đó có 2 cái tên đang gây chú ý nhất là cựu Bộ trưởng An ninh kinh tế Sanae Takaichi và Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Shinjiro Koizumi.
"Ông Koizumi và bà Takaichi được xem là 2 ứng cử viên sáng giá. Ông Koizumi có vẻ không mang lại những thay đổi lớn. Còn bà Takaichi thì ủng hộ chính sách tài khóa mở rộng và thận trọng với việc tăng lãi suất, điều này có thể thu hút sự quan tâm của thị trường tài chính”, ông Kazutaka Maeda, chuyên gia kinh tế tại Viện Nghiên cứu Meiji Yasuda nhận định.
Giải bài toán lạm phát
Theo các chuyên gia, sau ông Ishiba, thủ tướng tiếp theo của Nhật Bản sẽ phải tìm cách xử lý những vấn đề nan giải của đất nước, bao gồm tình trạng lạm phát kéo dài và thỏa thuận thương mại còn nhiều vướng mắc với Mỹ.
Một trong những nguyên nhân khiến ông Ishiba phải từ chức được cho là sức ép từ vấn đề lạm phát. Vật giá leo thang từ nửa cuối năm 2024 đã khiến cuộc sống của người dân thêm chật vật, trong khi các biện pháp của chính phủ chưa mang lại hiệu quả như mong muốn.
Tháng 4/2025, thủ tướng Shigeru Ishiba cam kết giảm lạm phát và đảm bảo người dân thực sự được hưởng lợi từ việc tăng lương. Dẫu vậy, bất chấp các biện pháp mạnh, giá cả vẫn leo thang nghiêm trọng trong nhiều tháng.
Lạm phát kéo dài khiến sinh kế người dân Nhật Bản khó khăn. (Ảnh: Getty Images).
Giá gạo là một trong những yếu tố chính thúc đẩy lạm phát ở Nhật Bản năm nay. Hồi tháng 6, có thời điểm giá gạo tăng hơn 100% so với cùng kỳ năm trước, gây ra làn sóng bất mãn trong công chúng. Từ tháng 2, chính phủ Nhật Bản đã phải tung kho dự trữ khẩn cấp, một biện pháp hiếm khi xảy ra và chỉ được áp dụng trong những thảm họa lớn.
Theo các chuyên gia, có một số nguyên nhân dẫn tới tình trạng lạm phát kéo dài. Thứ nhất là sự biến động khó lường của tỷ giá đồng yên so với các ngoại tệ mạnh như USD hay euro. Thứ hai là sự tăng giảm bất lợi của chi phí nguyên liệu, năng lượng, bao bì – đóng gói, vận chuyển và lao động. Bên cạnh đó, các mức thuế quan mới của Mỹ cũng gián tiếp gây ra tình trạng lạm phát.
Tính đến cuối tháng 7, lạm phát tiêu dùng của Nhật Bản tăng 3,1% so với cùng kỳ năm ngoái. Mức này đã thấp hơn so với 3,3% của tháng 6, nhưng vẫn cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% của ngân hàng trung ương.
Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã điều chỉnh tăng dự báo lạm phát năm tài chính hiện tại, chủ yếu do lo ngại giá lương thực leo thang. Thống đốc Kazuo Ueda đồng thời nhấn mạnh cần thận trọng với các đợt nâng lãi suất tiếp theo, bởi kinh tế Nhật Bản có nguy cơ chịu ảnh hưởng từ các biện pháp thuế quan của Mỹ.
Giá gạo tại Nhật Bản tăng cao kỷ lục trong năm nay. (Ảnh: Japan Times).
Do sự quan tâm lớn từ cử tri, các chính sách ứng phó với lạm phát đã trở thành trọng tâm trong hoạt động của các đảng phái tại Nhật Bản. Những chính sách này được xem là nhân tố quan trọng định hình vị thế các đảng phái trên chính trường Nhật Bản trong các cuộc bầu cử.
Thỏa thuận thương mại với Mỹ còn nhiều vướng mắc
Bên cạnh tình trạng lạm phát, thủ tướng tiếp theo của Nhật Bản sẽ phải chịu áp lực từ việc thỏa thuận thương mại với Mỹ vẫn còn nhiều vướng mắc.
Phát biểu tại cuộc họp báo ngày 7/9, thủ tướng Shigeru Ishiba gọi chính sách thuế quan của Mỹ là một “cuộc khủng hoảng quốc gia” đối với Nhật Bản.
Tuy nhiên, ông Ishiba tin tưởng rằng cuộc đàm phán thương mại Mỹ - Nhật đã đạt được một “cột mốc quan trọng”.
“Bây giờ, đàm phán thuế quan với Mỹ đã đi đến kết quả, tôi tin rằng đã đến lúc tôi có thể đi đến quyết định từ chức và mở đường cho người kế nhiệm”, ông Ishiba phát biểu. Ông cũng kêu gọi đảng LDP tổ chức một cuộc bỏ phiếu khẩn cấp để bầu thủ lĩnh.
Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba tại cuộc gặp ở Nhà Trắng, Washington ngày 7/2/2025.
Ngày 22/7, sau nhiều tháng đàm phán căng thẳng, Nhật Bản và Mỹ đã đạt được thỏa thuận thương mại. Theo đó, Nhật Bản cam kết rót 550 tỷ USD vốn đầu tư vào Mỹ, còn phía Mỹ hạ thuế đối ứng từ 25% xuống còn 15% cho Nhật Bản. Ngày 4/9, Tổng thống Donald Trump đã ban hành sắc lệnh quy định thuế quan 15% đối với hầu hết hàng hóa từ Nhật.
Tuy nhiên, đến ngày 7/9, trưởng đoàn đàm phán thương mại của Nhật Bản Ryosei Akazawa cho biết thỏa thuận thương mại Nhật - Mỹ vẫn chưa hoàn tất. Theo Reuters, lý do là vì Mỹ vẫn chưa ban hành sắc lệnh về thuế quan đối với các mặt hàng dược phẩm và bán dẫn từ Nhật.
Việc ông Akazawa hủy bỏ chuyến công du tới Washington vào tuần trước làm dấy lên đồn đoán rằng hai bên đang có sự khác biệt quan điểm về việc thực thi thỏa thuận thương mại.
Ông Akazawa cho biết Nhật Bản sẽ xem xét làm sao để đáp ứng yêu cầu của Mỹ về việc mua thêm gạo từ Mỹ, trong phạm vi hạn ngạch được miễn thuế nhập khẩu hiện nay. Trong khi đó phía Nhà Trắng lại thông tin rằng Nhật Bản sẽ ngay lập tức tăng 75% lượng gạo nhập khẩu từ Mỹ và mở rộng đáng kể các hạn ngạch nhập khẩu.
Ông Akazawa cũng cho biết Nhật Bản đang cố gắng thuyết phục Mỹ ban hành một sắc lệnh nhằm cắt giảm thuế quan ô tô và loại bỏ các khoản thuế chồng chéo đối với Nhật Bản.
