Trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump cam kết tinh gọn bộ máy và cắt giảm biên chế, tình hình tài khóa của Mỹ lại ghi nhận mức thâm hụt nghiêm trọng lên đến hàng trăm tỷ USD. Trước thực trạng này, dư luận đặt câu hỏi về hiệu quả hoạt động của Ban hiệu quả chính phủ (DOGE).

Thâm hụt ngân sách tiếp tục gia tăng

Theo báo cáo mới nhất từ Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), thâm hụt ngân sách liên bang đã tăng thêm 196 tỷ USD trong năm tài khóa hiện tại, chủ yếu do chi tiêu cho quốc phòng, nhập cư và các chương trình an sinh xã hội tiếp tục leo thang.

Tính từ ngày 1/10 – thời điểm bắt đầu năm tài khóa – chính phủ liên bang đã chi nhiều hơn 342 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước, trong khi nguồn thu chỉ tăng thêm 146 tỷ USD. Mức tăng thu chủ yếu đến từ thuế thu nhập cá nhân, với mức tăng 7%, vượt xa các dự báo của giới chức tài chính.

Đáng chú ý, chỉ trong ba tháng rưỡi đầu nhiệm kỳ Tổng thống Trump, chi tiêu liên bang đã vượt mức 166 tỷ USD – con số cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa cam kết tiết giảm chi tiêu và thực tế thâm hụt ngày càng mở rộng.

Theo CBO, chi tiêu quốc phòng của Mỹ tăng thêm 39 tỷ USD so với năm tài khóa 2024. Đồng thời, ngân sách dành cho Bộ An ninh Nội địa cũng tăng thêm 18 tỷ USD.

Thế hệ baby boomer sinh ra trong giai đoạn từ năm 1946 đến 1964 bước vào độ tuổi nghỉ hưu (Ảnh: seniorresource.com) 

Qua các số liệu được công bố, gánh nặng lớn nhất đối với ngân sách đến từ các chương trình An sinh và Bảo hiểm xã hội. Tính đến tháng 5/2025, hai lĩnh vực này đã tiêu tốn gần 1.500 tỷ USD, tăng 70 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước.

Bức tranh tài khóa ảm đạm này đang làm nóng các cuộc tranh luận xung quanh gói luật thuế, nhập cư và năng lượng quy mô lớn.

Phe bảo thủ trong Quốc hội đang yêu cầu gói luật phải đi kèm ít nhất 2.000 tỷ USD cắt giảm chi tiêu để tạo dư địa tài khóa. Tuy nhiên, đảng Cộng hòa đang gặp không ít khó khăn trong việc cân đối nguồn lực thực hiện.

Trước đó, Tổng thống Trump cũng đề xuất Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson (bang Louisiana) cho phép tăng thuế đối với các cá nhân có thu nhập trên 2,5 triệu USD mỗi năm nhằm giảm chi phí thực hiện dự luật. Đồng thời, đảng này cũng đang tính đến việc sử dụng một thủ thuật kế toán để loại bỏ chi phí phát sinh từ việc gia hạn các chính sách hiện hành.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (Ảnh: Getty Images)

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, dù có thể làm giảm mức thâm hụt trên giấy tờ, cách làm này vẫn có nguy cơ làm tăng chi phí vay mượn của chính phủ do nguồn ngân sách thực tế vẫn phải đi vay để bù đắp phần thất thu từ thuế.

Bình luận về tình trạng này, bà Maya MacGuineas, chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang Có Trách nhiệm, một viện nghiên cứu tại Washington, cho rằng tình hình tài khóa của Mỹ đang đi theo hướng không bền vững và cần được điều chỉnh sớm.

“Thay vì tiếp tục đẩy nợ quốc gia lên mức kỷ lục bằng các đợt cắt giảm thuế và gia tăng chi tiêu không có nguồn tài trợ, các nhà lập pháp nên cùng nhau nghiêm túc giải quyết viễn cảnh tài khóa không ổn định hiện nay”, bà MacGuineas nhấn mạnh.

Khi Tổng thống Trump trở lại Nhà Trắng, ông cam kết khôi phục hiệu quả chính phủ liên bang thông qua việc thành lập Ban Hiệu quả Chính phủ (DOGE), do tỷ phú Elon Musk dẫn dắt.

DOGE được kỳ vọng cắt giảm mạnh chi tiêu chính phủ, ban đầu đặt mục tiêu tiết kiệm 2 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, mục tiêu này đã bị hạ xuống còn 1 nghìn tỷ rồi 150 tỷ USD – chưa đầy một phần mười so với cam kết ban đầu.

Dù vậy, theo BBC Verify, ngay cả con số 150 tỷ USD cũng khó đạt.

Trang web của DOGE công bố rằng tổ chức này tập trung vào việc hủy bỏ các hợp đồng từ thời chính quyền trước, xử lý gian lận và tinh giản biên chế. Tuy nhiên, BBC cho rằng các con số DOGE công bố thiếu bằng chứng minh bạch.

Tổng thống Donald Trump và tỷ phú Elon Musk (Ảnh: Getty Images)

Tính đến ngày 20/4, DOGE công bố đã tiết kiệm được 160 tỷ USD, nhưng chưa tới 40% con số này được phân tích cụ thể và chỉ khoảng một nửa được đính kèm tài liệu hoặc bằng chứng xác thực.

DOGE từng tuyên bố tiết kiệm 8 tỷ USD nhờ hủy hợp đồng nhập cư, nhưng giá trị thực tế chỉ là 8 triệu USD. Một số khoản tiết kiệm lớn được DOGE liệt kê cũng bị nghi ngờ phóng đại.

Một ví dụ là hợp đồng trị giá 2,9 tỷ USD cho một cơ sở tiếp nhận trẻ em di cư tại Texas. DOGE tuyên bố tiết kiệm toàn bộ giá trị hợp đồng khi hủy bỏ, nhưng theo các nguồn tin, đây chỉ là con số giả định, chưa bao giờ được chi.

Khoản tiết kiệm lớn thứ hai DOGE nêu là 1,9 tỷ USD từ việc hủy hợp đồng giữa Sở Thuế vụ và Centennial Technologies. Tuy nhiên, tất cả chi phí thực tế được ghi nhận là 0 USD, và CEO công ty xác nhận hợp đồng đã bị hủy từ thời chính quyền cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden, trước khi DOGE can thiệp.

Nghiên cứu của BBC 

Một hợp đồng CNTT khác với Bộ Quốc phòng bị hủy, DOGE tuyên bố tiết kiệm 1,76 tỷ USD. Tuy nhiên, tài liệu công bố không rõ ràng nguồn gốc con số này, trong khi chi phí thực tế đã chi vào thời điểm bị hủy vẫn là 0 USD.

DOGE còn cho rằng đã tiết kiệm 1,75 tỷ USD bằng cách hủy tài trợ của USAID cho tổ chức y tế toàn cầu Gavi. Tuy nhiên, Gavi xác nhận chỉ nhận 880 triệu USD và chưa từng nhận thông báo chấm dứt tài trợ. Không có bằng chứng rõ ràng cho khoản tiết kiệm như DOGE tuyên bố.

Nhìn chung, mặc dù DOGE có thể đã giúp giảm một số khoản chi tiêu, việc thiếu chứng cứ cụ thể khiến không thể xác minh độc lập mức tiết kiệm thực tế. DOGE không có bộ phận báo chí, và Nhà Trắng cũng chưa cung cấp thêm bằng chứng khi được BBC yêu cầu.

Theo The Washington Post, Reuters, BBC, NPR

Thanh Vu-Link gốc