Ban đầu chỉ là tranh chấp dân sự quanh việc xây nhầm nhà ở Hải Phòng, vụ việc dần hé lộ nhiều giao dịch mua bán đất “mập mờ”, không sang tên, kê khai giá thấp, tiềm ẩn rủi ro pháp lý và dấu hiệu vi phạm hình sự.

Ban đầu, vụ việc ở Hải Phòng được nhìn nhận như một tranh chấp dân sự đơn thuần, xuất phát từ việc xác định ranh giới, quyền sử dụng đất chưa rõ ràng, dẫn tới ngôi nhà được xây dựng không đúng thửa đất của chủ sở hữu. Sau quá trình làm việc với chính quyền địa phương, ngôi nhà đã được di chuyển về đúng vị trí đất của gia đình ông Đỗ Văn Hữu.

Tuy nhiên, câu chuyện không khép lại tại đó. Từ việc rà soát lại toàn bộ nguồn gốc thửa đất, ông Hữu cho rằng đằng sau sự cố xây nhầm là một chuỗi giao dịch mua bán “mập mờ”, qua tay nhiều người nhưng không làm thủ tục chuyển nhượng theo quy định.

Trên cơ sở này, ông đã gửi đơn tố cáo nhiều cá nhân liên quan, phản ánh dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tài sản và hành vi trốn thuế trong các giao dịch bất động sản trước đó.

Ngôi nhà xây nhầm nhà trên đất người khác ở thôn 7, xã Kiền Bái cũ (nay là phường Thiên Hương) TP. Hải Phòng. Ảnh: Nguyễn Đại.

Mua bán lòng vòng nhưng hồ sơ pháp lý "đứng yên"

Theo nội dung đơn tố cáo, thửa đất đã được chuyển nhượng qua nhiều người nhưng giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vẫn chỉ đứng tên một chủ thể ban đầu. Các giao dịch chủ yếu được thực hiện thông qua hợp đồng đặt cọc, giấy viết tay hoặc thỏa thuận dân sự, không đăng ký biến động đất đai theo quy định pháp luật.

Luật sư Uông Đình Tập, chuyên gia pháp lý bất động sản nhận định rằng đây là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tranh chấp.

“Khi quyền sử dụng đất không được cập nhật trên hồ sơ pháp lý, thì trên phương diện pháp luật, người đứng tên trên sổ đỏ vẫn là chủ sử dụng hợp pháp. Người mua thực tế, dù đã giao đủ tiền và sử dụng đất trong thời gian dài, vẫn rơi vào thế rủi ro,” ông Tập phân tích.

Theo luật sư này, chỉ cần một mắt xích xảy ra trục trặc, toàn bộ chuỗi giao dịch phía sau có thể bị vô hiệu, kéo theo thiệt hại lớn cho người mua cuối cùng.

Ngôi nhà hai tầng kiên cố mà ông Hữu xây nhầm trên phần đất của gia đình ông Ca. Ảnh: Tiến Thắng

Một nội dung khác gây chú ý trong vụ việc là việc các bên bị cho là cố tình ghi giá chuyển nhượng thấp hơn nhiều so với số tiền thực tế giao dịch. Đây là cách làm không hiếm gặp trên thị trường, nhằm giảm nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ.

TS. Nguyễn Trí Hiếu, Chuyên gia kinh tế cho rằng, thói quen này đang tạo ra những rủi ro nghiêm trọng trong chính người tham gia giao dịch. Theo ông, khi ghi giá thấp, người dân tưởng rằng bản thân tiết kiệm được kha khá chi phí nhưng thực chất lại đang tự đặt mình vào thế bất lợi.

Nếu xảy ra tranh chấp hoặc bị cơ quan chức năng kiểm tra, chính mức giá đã kê khai sẽ là căn cứ pháp lý duy nhất.

ông Hiếu nhấn mạnh.

Theo ông, trong bối cảnh ngành thuế tăng cường đối soát dữ liệu, những giao dịch kê khai không đúng giá trị thực rất dễ bị truy thu, xử phạt, thậm chí xem xét trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu trốn thuế có tổ chức.

Từ vụ việc ở Hải Phòng, nhiều ý kiến cho rằng ranh giới giữa tranh chấp dân sự và trách nhiệm hình sự trong lĩnh vực bất động sản ngày càng mong manh. Luật sư Tập phân tích thêm, nếu có căn cứ cho thấy các bên cố tình che giấu thông tin, tạo lập giao dịch giả tạo hoặc lợi dụng việc không sang tên để chiếm đoạt tiền của người mua sau, hành vi đó hoàn toàn có thể bị xem xét dưới góc độ hình sự.

“Không ít vụ án bắt đầu từ việc mua bán giấy tay, nhưng khi điều tra sâu, cơ quan chức năng phát hiện dấu hiệu lừa đảo hoặc trốn thuế. Lúc này, hậu quả pháp lý không chỉ dừng ở việc vô hiệu hợp đồng”, vị luật sư nhấn mạnh.

Câu chuyện ở Hải Phòng chỉ là một lát cắt nhỏ của bức tranh lớn hơn. Tại nhiều địa phương, đặc biệt ở khu vực ven đô, việc mua bán nhà đất qua tay, không sang tên vẫn diễn ra phổ biến. Nhiều người chấp nhận rủi ro để đổi lấy việc giao dịch nhanh, chi phí thấp, hoặc chờ đất đủ điều kiện pháp lý rồi mới hợp thức hóa.

Tuy nhiên, theo ông Hiếu, chính những thỏa thuận tạm bợ đó đang tạo ra một thị trường ngầm đầy bất ổn. “Khi giá trị giao dịch không được phản ánh đúng, khi quyền sở hữu không được xác lập rõ ràng, thì rủi ro không chỉ thuộc về cá nhân mà còn ảnh hưởng tới sự minh bạch của cả thị trường,” ông nhận định.

Phương Thảo

Link gốc