Theo chuyên gia IMF, tỷ lệ thuế/GDP thấp sẽ hạn chế khả năng của Chính phủ trong việc đạt được các mục tiêu phát triển bền vững để đầu tư nhiều hơn vào cơ sở hạ tầng, giáo dục và an sinh xã hội.
Năm 2024, tỷ lệ thuế trên GDP của Việt Nam ở mức 13,1%, thấp hơn nhiều so với mức tối thiểu khuyến nghị của IMF là 15-16% để hỗ trợ cho tăng trưởng bền vững.
Chia sử tại Hội thảo "Thúc đẩy tự giác tuân thủ, đóng góp đầy đủ thuế - Xây dựng kỷ nguyên hùng cường", ông Frank Van Brunschot - Chuyên gia kinh tế cao cấp, Vụ Các vấn đề tài khóa, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho biết, tỷ lệ thuế/GDP thấp sẽ hạn chế khả năng của Chính phủ trong việc đạt được các mục tiêu phát triển bền vững để đầu tư nhiều hơn vào cơ sở hạ tầng, giáo dục và an sinh xã hội.
Vị chuyên gia nói thêm, kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quốc gia có tỷ lệ này vượt qua ngưỡng 15-16% thì có mức tăng trưởng mạnh hơn, bền vững hơn. Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới của IMF và Chương trình nghị sự Chính sách Toàn cầu chỉ ra những quan ngại cấp bách về nợ công gia tăng trên toàn cầu.
Các lựa chọn vay nợ thêm đang bị thu hẹp và nhiều quốc gia phải đối mặt với "vấn đề về thuế", do việc tăng thuế suất hơn nữa là thách thức về chính trị và kinh tế.
Ông Frank Van Brunschot - Chuyên gia kinh tế cao cấp, Vụ Các vấn đề tài khóa, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Ảnh: Hải Nguyễn.
Theo chuyên gia IMF, trong bối cảnh này, vai trò của cơ quan quản lý thuế trở nên quan trọng hơn. Cần huy động nguồn thu nội địa thông qua tăng cường năng lực của các cán bộ, cải cách thể chế, tập trung vào việc cải thiện tuân thủ và mở rộng cơ sở thuế, thay vì chỉ dựa vào mức thuế suất cao hơn.
3 bài học "đắt giá" từ kinh nghiệm quốc tế
Theo ông Frank Van Brunschot, trên toàn cầu, các quốc gia đang sử dụng quản lý rủi ro tuân thủ như một nền tảng của quản lý thuế hiện đại. Từ Úc đến Albania, từ Ba Lan đến Philippines, quản lý rủi ro tuân thủ đã giúp cơ quan thuế cải thiện việc thu thuế, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao sự hài lòng của người nộp thuế.
Cụ thể, các quốc gia này bắt đầu với dữ liệu, nhưng không chờ đợi sự hoàn hảo. "Nhiều cơ quan quản lý ngần ngại triển khai quản lý rủi ro tuân thủ vì họ thiếu dữ liệu hoàn hảo. Quản lý rủi ro tuân thủ là một hành trình. Bắt đầu với những gì các bạn có, xây dựng năng lực dần dần và cải thiện chất lượng dữ liệu theo thời gian", vị chuyên gia cho biết.
Thứ hai, theo ông này, các quốc gia đều đưa quản lý rủi ro tuân thủ vào thể chế. Quản lý rủi ro tuân thủ phải được đưa vào cơ cấu và quy trình của cơ quan quản lý thuế. Điều này bao gồm việc tinh chỉnh các hoạt động tại thực địa, kiểm toán và dịch vụ dành cho người đóng thuế theo các phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro.
Cuối cùng là cần sự tham gia của các bên liên quan. Quản lý rủi ro tuân thủ sẽ hoạt động tốt nhất khi nó minh bạch và toàn diện. Người đóng thuế, doanh nghiệp và cộng đồng phải hiểu được lý do đằng sau các hành động dựa trên rủi ro. Điều này sẽ giúp gây dựng lòng tin và khuyến khích sự tuân thủ tự nguyện.
Hội thảo bước vào phiên thứ 2: “Đồng hành xây dựng văn hóa thuế tự giác“. Ảnh: Hải Nguyễn.
Theo chuyên gia IMF, Việt Nam đã có những bước tiến ấn tượng trong việc hiện đại hóa quản lý thuế. Việc tái cơ cấu Tổng cục Thuế vừa qua đã tạo đà cải cách mới. Cục Thuế hiện đóng một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo một sân chơi bình đẳng - nơi những người đóng thuế tuân thủ không bị thiệt thòi so với những người trốn tránh nghĩa vụ của họ.
Ông Frank Van Brunschot - Chuyên gia kinh tế cao cấp, Vụ Các vấn đề tài khóa, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
3 hành động thiết thực mà Việt Nam có thể thực hiện "ngay bây giờ"
Theo ông Frank Van Brunschot, Việt Nam cần mở rộng quản lý rủi ro tuân thủ ngoài lĩnh vực thí điểm. Mở rộng Kế hoạch Cải thiện Tuân thủ cho các lĩnh vực khác, áp dụng kinh nghiệm từ việc thí điểm lĩnh vực du lịch. Tập trung vào các lĩnh vực có tiềm năng thu thuế cao và những rủi ro về tuân thủ đã biết trước.
Thứ hai, cần tăng cường quản lý dữ liệu thông qua việc đầu tư vào các hệ thống cho phép truy cập an toàn, kịp thời và tích hợp vào dữ liệu của người đóng thuế. Điều này bao gồm cả thu thập dữ liệu của bên thứ ba, dữ liệu rất cần thiết để phân tích rủi ro hiệu quả. Dữ liệu Hải quan rất quan trọng, vì rủi ro tương tự có khả năng xảy ra với người nộp thuế có giá trị cao và giao dịch thương mại có giá trị cao.
Thứ ba, Việt Nam cần xây dựng văn hóa tư duy dựa trên rủi ro. Đào tạo các cán bộ ở tất cả các cấp để hiểu và áp dụng các nguyên tắc quản lý rủi ro tuân thủ. Khuyến khích đổi mới, phản hồi và học hỏi liên tục. Chiến lược cải cách hệ thống thuế của Việt Nam đã chính thức coi quản lý rủi ro tuân thủ là trụ cột để hiện đại hóa quản lý thuế và đảm bảo một sân chơi bình đẳng.
Cuối cùng, quản lý rủi ro tuân thủ không phải là một viên đạn bạc, nhưng nó là một công cụ mạnh mẽ. Nó cho phép các cơ quan quản lý thuế thông minh hơn, công bằng hơn và phản hồi nhanh hơn. Quản lý rủi ro tuân thủ giúp xây dựng một hệ thống thuế không chỉ hiệu quả mà còn được người dân tin tưởng.
Theo ông Frank, Việt Nam có vị trí tốt để dẫn đầu trong lĩnh vực này. Với sự lãnh đạo mạnh mẽ, đầu tư chiến lược và tăng cường hợp tác quốc tế, quản lý rủi ro tuân thủ có thể trở thành trụ cột của cải cách quản lý thuế và tiến gần hơn đến việc đạt được tiêu chuẩn tỷ lệ thuế trên GDP là 16% để hỗ trợ phát triển bền vững.
Hy vọng trong thời gian tới, cơ quan thuế có thể nghiên cứu thêm mục phản ánh tình trạng né tránh nộp thuế trên ứng dụng eTax Mobile để việc tuân thủ nghiêm ngặt hơn. Theo quan sát của ông, tại tất cả các cửa hàng, mã QR đều là tài khoản cá nhân có sự thay đổi liên tục.
Đại diện Deloitte kiến nghị trong quá trình tuyên truyền, hỗ trợ, cơ quan thuế nên quy định tài khoản đăng ký theo chủ hộ kinh doanh, đăng ký kinh doanh, trùng khớp với người có mã số thuế đăng ký kinh doanh để tránh việc trốn, né thuế.
Đã có những hộ kinh doanh phải tạm đóng cửa chỉ vì những tin đồn chưa được xác thực. Ví dụ như việc cơ quan thuế sẽ thu trên tổng giao dịch tài khoản cá nhân.
Bà nhấn mạnh, những câu chuyện đó cho thấy một khoảng cách lớn giữa chính sách và cảm xúc của công dân. Dù hệ thống thuế đã có nhiều tiến bộ, nhận thức chung vẫn còn những rào cản: thuế bị xem là "gánh nặng", hệ thống thì "phức tạp", và thông điệp truyền thông thì "khô khan", một chiều.
Điều đáng nói, Việt Nam đang có một lợi thế vô cùng lớn, đó là niềm tin của người dân. Theo một khảo sát của YouGov năm 2021, tỷ lệ người dân Việt Nam tin tưởng vào Chính phủ cao hơn hẳn mức bình quân chung của thế giới. Đây là một vốn xã hội quý giá mà ngành thuế cần phải tận dụng.
