Nhiều lao động tự do đang rơi vào tình cảnh “khốn đốn” vì không thể được xác nhận thu nhập để hoàn thiện hồ sơ mua nhà ở xã hội.
Theo quy định hiện hành, người thu nhập thấp tại đô thị nhưng không có hợp đồng lao động khi đăng ký mua nhà ở xã hội phải chứng minh được mức thu nhập và có xác nhận của Công an cấp xã nơi thường trú, tạm trú hoặc nơi đang sinh sống. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều lao động tự do đang gặp vướng mắc ngay ở khâu xác nhận thu nhập này.
Chị Hoàng Lịch (Hà Nội) cho biết, đang hoàn thiện hồ sơ để nộp vào dự án nhà ở xã hội CT3 Kim Chung. Đến nay, chị đã ba lần tới phường xin xác nhận thu nhập nhưng đều không được giải quyết vì phường cho rằng, “không đủ cơ sở để xác nhận”.
Theo quy định mới, việc xác nhận thuộc thẩm quyền của Công an xã. Nhưng khi chị tìm đến Công an nơi cư trú, đơn vị này lại thông tin rằng, chưa có chỉ thị hướng dẫn nên chưa thể xác nhận và cũng không có căn cứ để thực hiện.
Hơn 20 năm thuê trọ tại khu nhà ở công nhân Kim Chung, gia đình anh Ninh Xuân Lập (xã Thiên Lộc, Hà Nội) mong muốn mua một căn nhà ở xã hội để ổn định chỗ ở. Thế nhưng, do là lao động tự do, anh không có hợp đồng lao động hay bảng lương để chứng minh thu nhập.
Một tháng trước, anh đã đến xã xin xác nhận nhưng được hướng dẫn sang Công an xã. Khi đến Công an, anh tiếp tục nhận được phản hồi “không thể xác nhận”. Đến thời điểm này, hồ sơ của anh vẫn chưa thể nộp. Trong khi đó, cuối năm là thời điểm nhiều dự án nhà ở xã hội tại Hà Nội mở bán, gia đình anh tiếp tục lỡ cơ hội vì vướng khâu xác minh thu nhập.
Nhiều lao động tự do chật vật hoàn thiện hồ sơ mua nhà ở xã hội. Ảnh: Như Hạ
Không chỉ hai trường hợp nói trên, hiện nay, nhiều lao động tự do cũng rơi vào tình cảnh “khốn đốn” vì không thể được xác nhận thu nhập để hoàn thiện hồ sơ mua nhà ở xã hội.
Luật sư Trần Thị Thanh Lam (Văn phòng Luật sư Chính Pháp) cho biết, nhóm “người lao động tự do” có thể được xếp vào đối tượng “người có thu nhập thấp tại khu vực đô thị” theo Khoản 5 Điều 76 Luật Nhà ở, nếu đáp ứng điều kiện về thu nhập.
Nhóm này được coi là thu nhập thấp khi: cá nhân độc thân có thu nhập thực nhận dưới 20 triệu đồng/tháng; người độc thân nuôi con chưa thành niên có thu nhập dưới 30 triệu đồng/tháng; vợ chồng có tổng thu nhập dưới 40 triệu đồng/tháng.
Tuy nhiên, việc xác nhận thu nhập cho nhóm lao động này hiện đang dựa trên dữ liệu của Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư - nơi có thể kết nối dữ liệu thuế, bảo hiểm xã hội, doanh nghiệp. Do đặc thù công việc không hợp đồng và thu nhập không ổn định, nhiều lao động tự do không có đầy đủ dữ liệu trong hệ thống. Điều này gây khó khăn cho cơ quan chức năng khi xác minh thu nhập, dẫn tới việc họ không thể hoàn thiện hồ sơ mua nhà ở xã hội. Đây là bất cập, chưa phù hợp với mục tiêu của Luật Nhà ở 2023 và nguyên tắc công bằng trong tiếp cận chính sách.
Luật sư Lam cho rằng, để đảm bảo quyền lợi của lao động tự do, cần ban hành hướng dẫn thống nhất toàn quốc về quy trình xác nhận thu nhập. Hiện Công an xã/phường có thẩm quyền xác nhận theo Mẫu 05 của Thông tư 32/2025/TT-BXD.
Trong trường hợp không có dữ liệu để đối chiếu, cần có hướng dẫn cho phép người lao động tự do nộp bản cam kết thu nhập và chịu trách nhiệm về tính chính xác của cam kết, đồng thời Công an xã có thể xác minh thực tế tại nơi cư trú thông qua tổ dân phố, trưởng thôn, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể.
Cơ quan quản lý cũng có thể xem xét sử dụng các dữ liệu gián tiếp như mức đóng BHYT hộ gia đình, hóa đơn điện nước, thông tin thuê trọ, dữ liệu tiêu dùng - tín dụng hoặc mức sống thực tế để hỗ trợ đánh giá khách quan thu nhập của người lao động tự do. Luật sư khẳng định, nhà ở xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với hàng triệu lao động thu nhập thấp, nhất là lao động tự do tại đô thị. Vì vậy, hoàn thiện quy định về xác nhận thu nhập không chỉ bảo đảm công bằng, minh bạch mà còn nâng cao hiệu quả của chính sách an sinh nhà ở.
Như Hạ - Phan Anh
