Sau nhiều năm gần như không đạt tiến triển trong việc chấm dứt chu kỳ suy thoái bắt đầu từ năm 2021, những khó khăn của ngành bất động sản Trung Quốc tiếp tục trầm trọng hơn.

Thị trường bất động sản chìm sâu trong khủng hoảng

Tầm ảnh hưởng của thị trường bất động sản đối với người dân Trung Quốc là vô cùng lớn. Ở thời kỳ đỉnh cao, lĩnh vực này chiếm tới khoảng 20% GDP, còn nhà ở từ lâu được coi là kênh tích trữ tài sản an toàn của các hộ gia đình.

Giờ đây, bức tranh đã khác. Giá nhà lao dốc khiến tài sản hộ gia đình bốc hơi, và điều đó phần nào giải thích vì sao tiêu dùng không thể trở thành động lực tăng trưởng như kỳ vọng của giới hoạch định chính sách.

Vanke, từng là nhà phát triển lớn nhất cả nước, chứng kiến giá cổ phiếu và trái phiếu bị bán tháo mạnh sau khi đề xuất hoãn thanh toán cho các chủ nợ trái phiếu.

Một trong những lý do khiến triển vọng thị trường bất động sản ngày càng xấu đi là câu chuyện của Vanke. Dù chính phủ đã can thiệp trong năm nay để giúp doanh nghiệp này lấp đầy các khoản thiếu hụt tài chính, nhà chức trách gần đây lại im lặng khi áp lực thanh khoản và nghĩa vụ trái phiếu ngày càng lớn. Song song đó là những biến động bất ngờ trong đội ngũ lãnh đạo cấp cao của công ty.

Nhà phát triển có hậu thuẫn nhà nước này đang đứng trước nguy cơ vỡ nợ trong nước nếu không thuyết phục được trái chủ đồng ý gia hạn thêm 1 năm cho các lô trái phiếu sắp đáo hạn và ít nhất 3 nhà đầu tư đã công khai phản đối.

Việc giải cứu Vanke đặt ra bài toán khó cho chính phủ. Ra tay cứu một doanh nghiệp có thể gửi đi tín hiệu sai lệch trong bối cảnh nhiều công ty khác cũng ở trong tình cảnh tương tự. Hơn nữa, điều đó sẽ khó biện minh sau trường hợp Evergrande, “gã khổng lồ” từng thống trị thị trường, sụp đổ dưới núi nợ và hàng loạt dự án dang dở.

Nhưng nếu phớt lờ Vanke, hệ quả có thể còn lớn hơn: thêm nhiều vụ vỡ nợ, kéo dài suy thoái của ngành và thậm chí đe dọa rủi ro tài chính, xét đến mức độ tiếp xúc của các ngân hàng trong nước với doanh nghiệp này. Các khoản nợ xấu của hệ thống ngân hàng đã tăng lên mức kỷ lục 3,5 nghìn tỷ nhân dân tệ (495 tỷ USD) vào cuối tháng 9.

Điều này lý giải vì sao tâm lý bi quan của nhà đầu tư đối với Vanke gia tăng, khiến các nhà đầu tư bi quan hơn về Vanke, đẩy lượng giao dịch bán khống cổ phiếu của doanh nghiệp tại Hong Kong lên mức cao nhất trong một thập kỷ.

Triển vọng phục hồi yếu ớt

Gần đây, các con số cho thấy bức tranh ảm đạm của thị trường. Trong tháng 10, số liệu của China Real Estate Information cho thấy doanh số bán nhà mới của 100 nhà phát triển hàng đầu giảm tới 42% so với cùng kỳ, mức giảm hàng tháng sâu nhất trong 18 tháng.

Giới chức Thượng Hải đang gỡ bỏ các bài đăng trên mạng xã hội thể hiện quan điểm bi quan về thị trường nhà đất. Các nền tảng như Xiaohongshu và Bilibili đã xóa hơn 40.000 bài trong chiến dịch mà chính quyền gọi là nhằm “chấn chỉnh” nội dung trực tuyến về bất động sản.

Trong tháng 10, số liệu của China Real Estate Information cho thấy doanh số bán nhà mới của 100 nhà phát triển hàng đầu giảm tới 42% so với cùng kỳ.

Những hành vi vi phạm bao gồm “diễn giải sai lệch chính sách nhà ở” và “gây hoang mang” về thị trường, theo tuyên bố của thành phố. Chính quyền cũng cho biết sẽ tiếp tục tăng cường xử lý “tình trạng hỗn loạn” thông tin và thắt chặt kiểm soát việc lan truyền nội dung liên quan đến bất động sản.

Dù không có giải pháp dễ dàng để đưa ngành bất động sản thoát khỏi suy thoái nghiêm trọng, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc Bắc Kinh không hành động. Khoảng một năm trước, các biện pháp hỗ trợ đã giúp thị trường cải thiện đôi chút, nhưng đà phục hồi nhanh chóng suy yếu.

Theo ông Robin Xing, Kinh tế trưởng Trung Quốc tại Morgan Stanley, các khoản trợ cấp thế chấp có thể giúp tái xây dựng niềm tin tiêu dùng. Ông ước tính Bắc Kinh có thể phải chi khoảng 400 tỷ nhân dân tệ (57 tỷ USD) mỗi năm để trợ giá thế chấp nhằm “ổn định kỳ vọng”.

Nếu không có hỗ trợ mới, suy thoái bất động sản có thể kéo dài đến năm 2027 hoặc muộn hơn, ông Xing cảnh báo.

Theo một số nhà kinh tế, dù Bắc Kinh không thiếu các ý tưởng, nhưng nguồn lực để thực thi lại ngày càng eo hẹp.

Các chủ nhà, nhà đầu tư và những bên liên quan hiện đang theo dõi sát xem liệu Bắc Kinh có tung ra một gói kích thích tài khóa lớn tại Hội nghị Công tác Kinh tế Trung ương dự kiến tổ chức trong tháng này, nơi các nhà lãnh đạo đặt ra kế hoạch kinh tế cho năm 2026, trong bối cảnh những tín hiệu thời tiết xấu đang kéo đến.

Chính sách gây tranh luận

Tuần này, nhiều người Trung Quốc bất ngờ trước việc giới chức quyết định đánh thuế các loại thuốc và thiết bị tránh thai, bao gồm bao cao su, như một phần trong nỗ lực đảo ngược tình trạng sụt giảm tỷ lệ sinh.

Theo quy định sửa đổi, người tiêu dùng sẽ phải trả thuế giá trị gia tăng 13% cho các mặt hàng vốn được miễn thuế từ năm 1993, thời điểm Trung Quốc còn áp dụng chính sách một con và khuyến khích hạn chế sinh nở.

Từ ngày 1/1/2026, người dân Trung Quốc sẽ phải trả mức VAT 13% đối với các loại thuốc và thiết bị tránh thai, bao gồm bao cao su.

Sửa đổi này đồng thời đưa ra các ưu đãi mới cho các cặp vợ chồng tương lai, miễn thuế cho dịch vụ chăm sóc trẻ từ nhà trẻ đến mẫu giáo, các cơ sở chăm sóc người cao tuổi, dịch vụ cho người khuyết tật và cả dịch vụ liên quan đến hôn nhân.

Việc đánh thuế sản phẩm tránh thai lập tức gây tranh luận trên Weibo, với lo ngại rằng chi phí tăng có thể dẫn đến mang thai ngoài ý muốn hoặc làm gia tăng lây nhiễm bệnh qua đường tình dục nếu người dân hạn chế sử dụng bao cao su.

Nỗi lo không phải không có cơ sở. Tỷ lệ báo cáo các ca HIV/AIDS tại Trung Quốc đã tăng từ 0,37 trên 100.000 dân năm 2002 lên 8,41 năm 2021, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc.

“Một khi số ca nhiễm HIV trong giới trẻ đang tăng, việc tăng giá như vậy có thể không phải là giải pháp tốt. Cách làm này dường như thiếu cân nhắc”, một người viết.

Sự thay đổi chính sách thuế phản ánh bước ngoặt lớn khi một quốc gia già hóa nhanh chóng phải chuyển từ việc hạn chế sinh sang thúc đẩy sinh. Dân số Trung Quốc đã giảm 3 năm liên tiếp, với chỉ 9,54 triệu trẻ chào đời trong năm 2024. Con số này gần bằng một nửa so với mức 18,8 triệu cách đây gần một thập kỷ, thời điểm chính sách một con được bãi bỏ.

Dù Bắc Kinh đã tung ra hàng loạt biện pháp khuyến sinh, từ trợ cấp tiền mặt, cải thiện dịch vụ chăm sóc trẻ đến kéo dài thời gian nghỉ thai sản, nhưng trở ngại lớn nhất vẫn là chi phí nuôi con quá cao. Theo báo cáo năm 2024 của Viện Nghiên cứu Dân số YuWa (Bắc Kinh), Trung Quốc là một trong những quốc gia đắt đỏ nhất thế giới để nuôi một đứa trẻ đến 18 tuổi.

Thanh Tú

Link gốc