Sau khi kế hoạch sử dụng tài sản Nga thất bại, các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) đã thống nhất cho Ukraine vay 90 tỷ euro (xấp xỉ 105 tỷ USD) từ ngân sách chung của khối.
Thỏa thuận tài chính này được xem là một “phao cứu sinh” quan trọng đối với Ukraine, trong bối cảnh châu Âu tìm cách khẳng định vai trò và tiếng nói của mình trong các nỗ lực đàm phán hòa bình do Mỹ dẫn dắt nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài gần 4 năm của Nga và Ukraine.
Trong nhiều tháng qua, các nước EU đã tranh cãi gay gắt về khả năng sử dụng khoảng 210 tỷ euro tài sản tiền mặt thuộc về Nga, phần lớn đang được lưu giữ tại Bỉ, để bảo lãnh cho một khoản vay được gọi là “khoản vay bồi thường chiến sự” dành cho Ukraine.
Các nước EU không đạt được thống nhất trong việc dùng tài sản đóng băng của Nga để hỗ trợ Ukraine.
Theo các quan chức am hiểu quá trình đàm phán, Bỉ đã yêu cầu những bảo đảm rất rộng nhằm bù đắp mọi rủi ro tài chính phát sinh từ khoản vay, bao gồm nguy cơ kiện tụng và các biện pháp trả đũa từ Nga. Chính những yêu cầu này đã khiến các nhà lãnh đạo EU khác bác bỏ phương án nói trên.
Ukraine trước đó đã cảnh báo nước này có nguy cơ sụp đổ vào đầu năm 2026 nếu không nhận được thêm hỗ trợ tài chính. Các nhà lãnh đạo EU cũng đã cam kết sẽ không rời hội nghị thượng đỉnh tại Brussels nếu chưa đạt được thỏa thuận về một hình thức viện trợ tài chính cụ thể cho Ukraine.
Việc chuyển sang sử dụng ngân sách của EU thay vì tài sản của Nga để hỗ trợ Ukraine được xem là một “đòn giáng chính trị” đối với Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Hai nhà lãnh đạo này là những người đề xuất và tích cực thúc đẩy ý tưởng “khoản vay bồi thường chiến sự”, đồng thời tìm cách gây áp lực để Thủ tướng Bỉ Bart De Wever rút lại sự phản đối.
“Chúng tôi luôn nói rằng vấn đề cốt lõi là làm sao để Kyiv nhận được tiền. Chứ không phải là tiền đến từ đâu”, một quan chức EU tham gia đàm phán cho biết.
Theo một đề xuất trước đó, Bỉ yêu cầu các quốc gia EU chia sẻ rủi ro “không giới hạn” liên quan đến các vụ kiện tụng và nguy cơ trả đũa từ Nga. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo EU cuối cùng đã nhất trí rằng cách tiếp cận này là không thể chấp nhận.
Các quan chức cho biết thêm rằng Pháp và Ý là hai quốc gia đi đầu trong việc thúc đẩy một phương án thay thế, chính là sử dụng ngân sách chung của EU để huy động vốn.
Theo đó, sau hơn 16 giờ thảo luận căng thẳng, vào rạng sáng 19/12, các nhà lãnh đạo EU đã nhất trí vay 90 tỷ euro trên thị trường vốn quốc tế, dựa trên phần ngân sách chung của khối hiện chưa được sử dụng, nhằm tài trợ cho Ukraine trong 2 năm tới.
Theo thỏa thuận, kế hoạch này sẽ “không tạo ra bất kỳ nghĩa vụ tài chính nào” đối với Cộng hòa Séc, Hungary và Slovakia - những quốc gia trước đó tuyên bố không ủng hộ việc sử dụng ngân sách EU để hỗ trợ Ukraine.
Ở động thái liên quan, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 18/12 cho biết ông tin rằng các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt chiến sự ở Ukraine đang “tiến rất gần tới một kết quả cụ thể”, trước cuộc gặp dự kiến giữa các quan chức Mỹ và Nga vào cuối tuần này.
Phát biểu tại một sự kiện ở Phòng Bầu dục, ông Trump nói với các phóng viên: “Tôi hy vọng Ukraine sẽ hành động nhanh chóng.”
Theo một quan chức Nhà Trắng, các đặc phái viên của ông Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner dự kiến sẽ gặp một phái đoàn Nga tại Miami vào cuối tuần, trong nỗ lực tiếp tục thúc đẩy cả Nga và Ukraine đạt được một thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc chiến dai dẳng.
Các cuộc thăm dò dư luận tại Ukraine cho thấy chỉ có rất ít người dân sẵn sàng chấp nhận nhượng bộ lãnh thổ, vốn là điều kiện then chốt mà Nga đưa ra để chấm dứt chiến sự. Trong khi đó, phía Nga hầu như không thể hiện ý định nhượng bộ đối với các yêu cầu của mình.
Theo một đề xuất hòa bình đang được thảo luận với Nga, Ukraine có thể nhận được các đảm bảo an ninh dựa trên cam kết phòng thủ chung theo Điều 5 của NATO. Đây được xem là một đề nghị chưa từng có tiền lệ, nhằm chấm dứt cuộc chiến bùng nổ từ năm 2022.
Theo Reuters, Financial Times
Minh Đăng
