Giữa bóng tối mất điện, Iran âm thầm chuyển 500 triệu USD sang stablecoin, dùng tiền mã hóa lách cấm vận và cứu vãn đồng Rial.
Ngân hàng trung ương Iran bị nghi mua hơn 500 triệu USD stablecoin neo theo đồng USD, theo phân tích của Elliptic được Bloomberg dẫn lại. Số giao dịch tăng mạnh trong các giai đoạn Iran hạn chế truy cập internet, một mô thức mà Elliptic cho rằng nhằm dịch chuyển giá trị ra ngoài tầm kiểm soát của lệnh trừng phạt Mỹ.
Hình minh họa tiền điện tử. Ảnh: Unsplash
Quy mô này, cùng với ước tính của cơ quan Mỹ về khoảng 9 tỉ USD tín dụng ngầm liên quan tới Iran, cho thấy các quốc gia bị trừng phạt đang khai thác hạ tầng tiền mã hóa ngày càng tinh vi.
Elliptic nhận định Iran theo đuổi hai mục tiêu chính. Thứ nhất là hỗ trợ ổn định đồng rial vốn đã mất giá mạnh nhiều năm qua. Thứ hai là giảm tác động từ việc bị cô lập tài chính.
Việc chuyển doanh thu dầu mỏ hoặc quỹ nhà nước sang stablecoin tạo điều kiện để Iran nắm giữ tài sản gắn với USD mà không phải đi qua hệ thống ngân hàng truyền thống, nơi Mỹ áp dụng kiểm soát hiệu quả nhất.
Diễn biến này mang ý nghĩa lớn đối với người dân Iran và giới hoạch định chính sách phương Tây. Nếu ngân hàng trung ương âm thầm tích lũy hàng trăm triệu USD tài sản số, họ có thêm một công cụ giảm áp lực lên tỷ giá và lạm phát. Ngược lại, với Washington, đây là yếu tố khiến sức ép trừng phạt giảm hiệu quả.
Stablecoin còn đem lại tốc độ và sự linh hoạt trong giao dịch xuyên biên giới. Mặc dù Elliptic không công bố đầy đủ phương pháp quy kết, việc các giao dịch tập trung vào những ví được cho là liên quan tới thực thể nhà nước khiến nhiều chuyên gia cho rằng đây là chiến lược có tổ chức.
Trong khi đó, Mạng lưới chống rửa tiền và tội phạm tài chính của Mỹ ghi nhận khoảng 9 tỉ USD giao dịch tín dụng ngầm liên quan đến Iran trong năm 2024, dựa trên các báo cáo theo Đạo luật Bí mật Ngân hàng. Con số này phản ánh phần hoạt động vẫn đi qua hệ thống tài chính truyền thống. Các giao dịch stablecoin mà Elliptic phát hiện phần lớn nằm ngoài vùng quan sát này.
Khoảng cách đó khiến việc thực thi trừng phạt trở nên phức tạp. Giới chức có thể gây sức ép lên ngân hàng và công ty bình phong, nhưng khó tác động trực tiếp đến các ví điện tử trên chuỗi khối. Khi giá trị dịch chuyển sang tài sản số, mạng lưới tín dụng ngầm vừa mở rộng quy mô, vừa thay đổi cách vận hành.
Bộ Tài chính Mỹ thời gian qua cũng công bố nhiều biện pháp trừng phạt các mắt xích trong mạng lưới tài chính của Iran. Cơ quan này cho biết lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran nhánh Quds sử dụng công ty bình phong và tài khoản nước ngoài để chuyển hàng trăm triệu USD từ doanh thu dầu mỏ.
Thực tế, tín dụng ngầm truyền thống và dòng tiền mã hóa không vận hành tách biệt. Doanh thu dầu mỏ được che giấu qua các công ty trung gian có thể tiếp tục chuyển vào sàn giao dịch tài sản số và quy đổi sang stablecoin. Đây là chuỗi giao dịch nối tiếp nhau nhằm đưa giá trị ra khỏi vùng quan sát của cơ quan giám sát Mỹ.
Vụ Garantex là ví dụ điển hình về cách các nền tảng tiền mã hóa bị lợi dụng. Bộ Tư pháp Mỹ cáo buộc sàn này hỗ trợ né tránh trừng phạt, duy trì hoạt động bằng cách liên tục tạo ví mới nhằm vượt qua hệ thống sàng lọc.
Mô tả trong báo cáo cho thấy chiến thuật được sử dụng có thể phù hợp với nhu cầu của một chủ thể nhà nước muốn di chuyển lượng tiền lớn mà không kích hoạt cảnh báo tự động.
Tại Iran, các đợt hạn chế internet tạo ra khoảng trống giám sát. Giao dịch trên chuỗi vẫn diễn ra bình thường, trong khi những tín hiệu cảnh báo từ mạng xã hội hoặc thông tin trong nước trở nên khan hiếm.
Dù chưa có tài liệu chính thức xác nhận mối liên hệ trực tiếp giữa việc cắt internet và giao dịch stablecoin, mô hình này phù hợp với giả thuyết rằng một chủ thể có thể tận dụng thời điểm giám sát suy yếu để thực hiện giao dịch nhạy cảm.
Diễn biến này cho thấy thực thi trừng phạt không còn là câu chuyện pháp lý đơn thuần mà chuyển sang cạnh tranh về kỹ thuật và dữ liệu. Việc được cho là chuyển 500 triệu USD sang stablecoin chỉ là một lát cắt, phản ánh xu hướng các lệnh trừng phạt dựa vào hệ thống tài chính truyền thống đang mất dần hiệu lực.
Dũng Phan
