Trong bối cảnh thương mại điện tử tăng trưởng nhanh và ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế số, việc hoàn thiện khung pháp lý được xác định là nền tảng then chốt nhằm siết chặt kỷ cương thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo điều kiện để thương mại điện tử phát triển xanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Ông Hoàng Ninh - Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số phát biểu tại diễn đàn.
Thu hẹp khoảng cách số, phát triển thương mại điện tử đồng đều
Chiều 2/2/2026, trong khuôn khổ Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất năm 2026, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) tổ chức Diễn đàn “Toàn cảnh Thương mại điện tử: Nâng cao năng lực quản lý - Định hướng phát triển xanh, bền vững”.
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Hoàng Ninh - Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho biết, diễn đàn được tổ chức ngay từ đầu năm 2026 nhằm kịp thời cập nhật, hướng dẫn và thống nhất triển khai trước khi các cơ chế, chính sách mới bước vào giai đoạn thực thi. Qua đó, hỗ trợ các địa phương và doanh nghiệp chủ động chuẩn bị, tuân thủ hiệu quả, giảm rủi ro và nâng cao chất lượng phát triển.
Theo ông Hoàng Ninh, chuyển đổi số đang tái định hình sâu sắc phương thức sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Trong bối cảnh đó, thương mại điện tử đã trở thành kênh phân phối quan trọng, góp phần kết nối trực tiếp doanh nghiệp với người tiêu dùng và mở rộng thị trường cho hàng hóa Việt Nam.
Thời gian qua, thương mại điện tử duy trì mức tăng trưởng bình quân khoảng 25%/năm. Riêng năm 2025, quy mô bán lẻ thương mại điện tử ước đạt 31 tỷ USD, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa, với khoảng 60% dân số tham gia mua sắm trực tuyến. Sự phát triển nhanh và rộng của thị trường đặt ra yêu cầu ngày càng cao về kỷ cương, minh bạch thông tin, bảo vệ người tiêu dùng và tuân thủ pháp luật, nhằm bảo đảm thương mại điện tử phát triển bền vững.
Năm 2026 được xác định có ý nghĩa bản lề đối với lĩnh vực này, khi Luật Thương mại điện tử bước vào giai đoạn thực thi, đồng thời mở đầu triển khai Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030, hướng tới phát triển xanh, tuần hoàn, bền vững, gắn với nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng. Trọng tâm của giai đoạn tới là tổ chức triển khai thống nhất, thông suốt từ Trung ương đến địa phương, bảo đảm rõ trách nhiệm và rõ kết quả.
Lãnh đạo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cũng chỉ rõ, thực tiễn cho thấy mức độ phát triển thương mại điện tử giữa các địa phương hiện còn chênh lệch đáng kể, nhất là giữa các đô thị lớn và nhiều tỉnh miền núi, biên giới. Nguyên nhân chủ yếu đến từ hạn chế về hạ tầng số, logistics, nguồn nhân lực cũng như mức độ sẵn sàng chuyển đổi số của doanh nghiệp.
Trước thực tế đó, việc tiếp tục củng cố năng lực thực thi tại cơ sở, tăng cường hướng dẫn và hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ pháp luật được xác định là yêu cầu cấp thiết, nhằm củng cố niềm tin thị trường và tạo nền tảng phát triển bền vững. Trên tinh thần này, Nghị quyết số 01/NQ-CP năm 2026 của Chính phủ đã giao nhiệm vụ nghiên cứu xây dựng và triển khai Kế hoạch tổng thể ứng dụng thương mại điện tử tại khu vực miền núi, biên giới giai đoạn 2027-2030, qua đó thu hẹp khoảng cách số, mở rộng cơ hội thị trường cho khu vực khó khăn, bảo đảm không địa phương nào bị bỏ lại phía sau.
Tạo môi trường pháp lý minh bạch, lành mạnh
Chia sẻ tại diễn đàn, ông Nguyễn Văn Thành - Trưởng Phòng Chính sách, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho hay, một trong những điểm mới quan trọng của Luật Thương mại điện tử là phân loại rõ các mô hình thương mại điện tử. Theo đó, luật xác định 4 loại hình: Nền tảng thương mại điện tử bán hàng trực tiếp; nền tảng trung gian (sàn giao dịch, đấu giá, khuyến mại); mạng xã hội có tích hợp chức năng mua bán và nền tảng tích hợp đa chức năng, kết nối nhiều ứng dụng, chia sẻ dữ liệu. Cách phân loại này tạo căn cứ pháp lý để gắn trách nhiệm cụ thể cho từng mô hình, trong đó mạng xã hội được đặt trong khuôn khổ quản lý rõ ràng hơn.
Trên cơ sở đó, Luật quy định các nghĩa vụ chung đối với nền tảng thương mại điện tử, bao gồm yêu cầu công khai, minh bạch thông tin về sản phẩm, hàng hóa, nhãn mác và chất lượng; phối hợp với cơ quan quản lý trong xử lý vi phạm; chủ động kiểm soát rủi ro và kịp thời loại bỏ nội dung không phù hợp. Riêng với các nền tảng số có quy mô lớn, Luật yêu cầu phải bố trí bộ phận chuyên trách và thiết lập cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh của người tiêu dùng.
Quang cảnh diễn đàn.
Một nội dung mới được nhấn mạnh là trách nhiệm lưu trữ dữ liệu giao dịch tối thiểu trong ba năm, kể cả khi gian hàng đã chấm dứt hoạt động. Quy định này được xem là cơ sở quan trọng để phục vụ công tác thanh tra, đối soát và giải quyết tranh chấp phát sinh trong thương mại điện tử.
Đáng chú ý, lần đầu tiên mạng xã hội có phát sinh hoạt động thương mại được quy định rõ trách nhiệm pháp lý. Theo đó, các nền tảng phải phân định tài khoản cá nhân và tài khoản kinh doanh, tách biệt nội dung thương mại với nội dung thông thường, đồng thời thực hiện lưu trữ dữ liệu giao dịch. Đối với nền tảng có quy mô lớn, các nghĩa vụ được áp dụng tương tự như sàn thương mại điện tử trung gian.
Luật cũng xác định 3 chủ thể chịu sự điều chỉnh trực tiếp, gồm: chủ sở hữu nền tảng, người bán và người trực tiếp livestream bán hàng. Chủ nền tảng có trách nhiệm công bố quy chế hoạt động, xác thực danh tính người bán, kiểm soát nội dung livestream và kết nối, xác thực thông tin với cơ sở dữ liệu quốc gia. Trong trường hợp phát hiện vi phạm, nền tảng có trách nhiệm tạm dừng phát sóng hoặc gỡ bỏ nội dung theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Đối với người bán và người livestream, Luật yêu cầu cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về hàng hóa, hồ sơ pháp lý liên quan; tuân thủ đúng nội dung quảng cáo đã được xác nhận; không sử dụng hình ảnh, ngôn ngữ, trang phục vi phạm pháp luật hoặc trái thuần phong mỹ tục. Những quy định này được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng sản phẩm trên môi trường số.
Bên cạnh đó, với các nền tảng có yếu tố nước ngoài, Luật đặt ra yêu cầu phải có hiện diện pháp lý tại Việt Nam hoặc đại diện được ủy quyền, nhằm bảo đảm việc giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính khi phát sinh vi phạm.
Với hệ thống quy định đồng bộ hơn, Luật Thương mại điện tử được kỳ vọng sẽ góp phần siết chặt kỷ cương thị trường, tạo môi trường pháp lý minh bạch, lành mạnh cho sự phát triển bền vững của thương mại điện tử trong giai đoạn tới.
Tại diễn đàn, các đại biểu đã tập trung trao đổi 3 nội dung trọng tâm: làm rõ các yêu cầu cốt lõi trong triển khai chính sách quản lý mới; thảo luận định hướng, giải pháp thúc đẩy thương mại điện tử xanh, bền vững; đồng thời chia sẻ mô hình hay, cách làm hiệu quả, nhất là các sáng kiến phù hợp cho khu vực miền núi, biên giới giai đoạn 2027-2030.
Trần Huyền
