Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm gia tăng rủi ro đối với chuỗi cung ứng toàn cầu, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động xây dựng các kịch bản bảo đảm nguồn cung nguyên liệu đầu vào nhằm giảm thiểu nguy cơ gián đoạn hoạt động sản xuất – kinh doanh.
Nền tảng kinh tế tạo dư địa ứng phó
Trong báo cáo vĩ mô phát hành tháng 3/2026 của Ngân hàng UOB, các chuyên gia Ngân hàng này đánh giá, kinh tế Việt Nam năm 2026 nhiều khả năng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ổn định, dù phải đối mặt với những bất định từ bên ngoài như căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và các đề xuất thay đổi chính sách thuế quan của Mỹ.
Tuy vậy, các chuyên gia của ngân hàng Singapore cũng khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động theo dõi sát diễn biến thị trường, đồng thời xây dựng kế hoạch quản trị rủi ro phù hợp.
Việt Nam đạt được mức tăng trưởng kinh tế 8,02% trong năm 2025 phản ánh nền tảng kinh tế vững chắc khi bước sang năm 2026. Trên cơ sở đó, ngân hàng UOB dự báo tăng trưởng GDP quý I/2026 ước đạt khoảng 7%, qua đó giữ nguyên dự báo GDP cả năm 2026 tăng khoảng 7,5%.
Động lực tăng trưởng tiếp tục được hỗ trợ bởi các chính sách thúc đẩy đầu tư hạ tầng, sự phục hồi của hoạt động xuất khẩu và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Một số chỉ báo kinh tế đầu năm 2026 cũng cho thấy xu hướng tích cực khi chỉ số PMI ngành sản xuất tăng lên 54,3 điểm trong tháng 2/2026, từ mức 52,5 điểm của tháng trước, đạt mức cao nhất trong bốn tháng gần nhất.
Hoạt động thương mại tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh. Trong tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu đạt 43,2 tỷ USD, tăng 29,7% so với cùng kỳ và vượt kỳ vọng. Nhập khẩu tăng 49,2%, đạt 45 tỷ USD. Mỹ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 32% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Những yếu tố này tạo nền tảng quan trọng giúp nền kinh tế duy trì ổn định trước các cú sốc từ bên ngoài. Tuy nhiên, các chuyên gia UOB cũng cảnh báo doanh nghiệp cần theo dõi sát tình hình. Theo đó, biến động địa chính trị thường kéo theo sự tăng giá của năng lượng và hàng hóa cơ bản, làm gia tăng chi phí sản xuất và vận chuyển. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp, đặc biệt là những ngành phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nguyên liệu hoặc chi phí logistics.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng ngày càng toàn cầu hóa, chỉ cần một mắt xích trong hệ thống gặp khó khăn cũng có thể tạo ra tác động đáng kể đến hoạt động kinh doanh. Chẳng hạn, nhà cung cấp gặp khó khăn tài chính, đối tác logistics gặp vấn đề pháp lý hoặc khách hàng chậm thanh toán đều có thể ảnh hưởng tới dòng tiền và kế hoạch sản xuất của doanh nghiệp.
Các chuyên gia ngân hàng lưu ý doanh nghiệp chủ động dành thời gian nắm bắt các xu hướng mới trong hoạt động kinh doanh - Ảnh: Đình Hải
Ông Douglas Matheson, Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và Tuân thủ, HSBC Việt Nam, cho biết các thông tin về giá dầu đã khiến thị trường phản ứng mạnh. Bên cạnh đó, tác động dây chuyền còn lan sang nhiều lĩnh vực khác khi các hãng hàng không và vận tải biển cảnh báo khả năng tăng giá. Trung Đông cũng là khu vực cung cấp phân bón đầu vào quan trọng và các báo cáo cho thấy giá urê đã tăng mạnh trong tuần đầu tiên của tháng Ba. Giá nhôm cũng tăng khoảng 7% chỉ trong một tuần, lên mức cao nhất trong bốn năm.
Chủ động quản trị rủi ro
Trước những biến động khó lường, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy phản ứng sang chủ động quản trị rủi ro.
Theo ông Douglas Matheson, một trong những yếu tố quan trọng là doanh nghiệp cần theo dõi sát diễn biến kinh tế và địa chính trị, đồng thời thường xuyên cập nhật thông tin thị trường để kịp thời điều chỉnh chiến lược kinh doanh.
Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, việc đánh giá rủi ro đối tác và rủi ro thị trường cần được thực hiện ở cấp độ tổng thể, bao gồm theo dõi mức độ tập trung rủi ro theo quốc gia hoặc theo từng đối tác thương mại.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp có thể cân nhắc sử dụng các công cụ tài chính nhằm giảm thiểu rủi ro thương mại, như thư tín dụng hoặc các hình thức bảo lãnh thanh toán. Những công cụ này giúp chuyển một phần rủi ro thanh toán sang các tổ chức tài chính có năng lực tốt hơn, qua đó bảo vệ doanh nghiệp trước các biến động bất ngờ của thị trường.
Một rủi ro khác thường gia tăng trong các giai đoạn biến động địa chính trị là biến động tỷ giá. Nhiều doanh nghiệp hiện vẫn chưa có chiến lược phòng vệ rủi ro tiền tệ phù hợp, trong khi đây là yếu tố có thể tác động trực tiếp đến lợi nhuận.
Các công cụ như hợp đồng ngoại tệ kỳ hạn có thể giúp doanh nghiệp khóa tỷ giá tại thời điểm giao dịch, từ đó hạn chế tác động của biến động thị trường. Việc xây dựng chiến lược quản trị tỷ giá dài hạn, thay vì chỉ phản ứng khi thị trường biến động, có thể giúp doanh nghiệp duy trì ổn định biên lợi nhuận.
Bên cạnh các rủi ro từ môi trường bên ngoài, các chuyên gia cũng lưu ý rằng nhiều rủi ro nghiêm trọng có thể xuất phát từ chính nội bộ doanh nghiệp. Những yếu kém trong quản trị, kiểm soát nội bộ hoặc quy trình ra quyết định có thể khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương hơn khi đối mặt với các cú sốc từ thị trường.
Do đó, việc củng cố hệ thống quản trị doanh nghiệp, tăng cường kiểm soát nội bộ và xây dựng văn hóa quản trị rủi ro là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động kinh tế.
Theo ông Douglas Matheson, có ba điểm doanh nghiệp cần lưu ý trong thời gian tới. Thứ nhất, chủ động dành thời gian nắm bắt các xu hướng mới, bởi nhiều rủi ro lớn thường xuất phát từ những yếu tố ít được chú ý. Thứ hai, ưu tiên hành động và tăng cường phối hợp nội bộ, bởi việc nhận diện rủi ro sẽ không mang lại nhiều giá trị nếu thiếu bước triển khai. Thứ ba, củng cố quản trị rủi ro thông qua việc khuyến khích tư duy phản biện và đa dạng góc nhìn trong quá trình ra quyết định.
Trong bối cảnh năm 2026 vẫn tiềm ẩn nhiều bất định, khả năng chuẩn bị và thích ứng sẽ trở thành yếu tố quyết định đối với sức chống chịu của doanh nghiệp. Theo các chuyên gia, sự kết hợp giữa tầm nhìn, kết nối và hành động sẽ tạo ra khác biệt giữa những doanh nghiệp chỉ đơn thuần đối phó với biến động và những doanh nghiệp có thể chủ động vượt qua những cú sốc của môi trường kinh tế toàn cầu.
