Tìm kiếm động lực tăng trưởng mới đang trở thành yêu cầu mang tính chiến lược trong giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam. Trao đổi với phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính, TS. Lê Thị Thùy Vân - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) cho rằng, để đạt mục tiêu nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam cần giữ vững ổn định vĩ mô và chủ động nuôi dưỡng các cực tăng trưởng mới như kinh tế số, kinh tế xanh, đặc biệt là kinh tế tầm thấp - lĩnh vực giàu tiềm năng bứt phá.
Phóng viên: Thưa bà, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Theo bà, bối cảnh hiện nay đặt ra yêu cầu gì đối với mô hình và động lực tăng trưởng?
TS. Lê Thị Thùy Vân - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính).
TS. Lê Thị Thùy Vân: Những mục tiêu phát triển đến năm 2030 và 2045 không chỉ mang ý nghĩa định hướng dài hạn, mà còn đặt ra yêu cầu rất cao đối với mô hình tăng trưởng của Việt Nam trong giai đoạn tới. Đây vừa là thách thức lớn, vừa là cơ hội quan trọng để chúng ta tái định vị con đường phát triển, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế thế giới đang biến động mạnh và cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Để đạt được các mục tiêu này, Việt Nam không thể chỉ dựa vào tốc độ tăng trưởng đơn thuần, mà cần chú trọng nhiều hơn đến chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh, khả năng chống chịu và tính bền vững của nền kinh tế. Điều đó đòi hỏi phải chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, vốn và lao động giá rẻ sang mô hình dựa trên đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải nhìn lại toàn bộ cấu trúc và động lực tăng trưởng, từ đó xác định rõ các giải pháp kinh tế - tài chính mang tầm chiến lược cho giai đoạn tới, đặc biệt là giai đoạn 2026 - 2030, nhằm tạo ra những đột phá mới và nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển đến năm 2045.
Phóng viên: Vậy theo bà, trong giai đoạn tới, đâu là những nhóm giải pháp kinh tế - tài chính trọng tâm mà Việt Nam cần kiên trì thực hiện?
TS. Lê Thị Thùy Vân: Trước hết, Việt Nam cần tiếp tục kiên trì mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm kỷ cương, kỷ luật tài khóa - ngân sách. Đây là nền tảng quan trọng để tạo niềm tin cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và toàn xã hội, đồng thời bảo đảm dư địa chính sách cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn.
Thứ hai, cần tận dụng và mở rộng không gian tăng trưởng mới, trong đó phát huy vai trò của các cực tăng trưởng và các vùng động lực. Việc hoàn thiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp cũng mở ra cơ hội để tái cấu trúc không gian phát triển, tăng tính liên kết vùng và khai thác tốt hơn tiềm năng của từng địa phương.
Thứ ba, Việt Nam cần thúc đẩy mạnh mẽ các động lực tăng trưởng mới như kinh tế số, kinh tế xanh, chuyển đổi năng lượng, kinh tế tuần hoàn, kinh tế bạc và các mô hình kinh tế mới nổi. Song song với đó là nâng cao năng suất lao động, phát triển các yếu tố phía cung và kích thích tiêu dùng nội địa, một dư địa rất lớn đối với nền kinh tế có quy mô dân số khoảng 100 triệu người.
Phóng viên: Trong số các động lực tăng trưởng mới, bà đặc biệt nhấn mạnh đến các “cực tăng trưởng mới”. Bà có thể phân tích rõ hơn tiềm năng của các cực tăng trưởng này?
TS. Lê Thị Thùy Vân: Các cực tăng trưởng mới không nhằm thay thế hoàn toàn các động lực truyền thống như đầu tư, xuất khẩu hay lao động, mà đóng vai trò bổ sung và nâng cao hiệu quả của các động lực hiện có. Việc hình thành các cực tăng trưởng mới sẽ giúp đa dạng hóa nguồn lực tăng trưởng và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.
Điều quan trọng là phải xác định đúng những lĩnh vực có tiềm năng dài hạn, gắn với xu thế phát triển của thế giới như đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Những lĩnh vực này không chỉ tạo ra tăng trưởng về lượng mà còn nâng cao chất lượng tăng trưởng.
Trong số đó, tôi cho rằng kinh tế tầm thấp là một hướng đi rất đáng chú ý đối với Việt Nam trong giai đoạn tới, bởi đây là lĩnh vực còn rất mới, dư địa phát triển lớn và phù hợp với định hướng phát triển dựa trên công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Phóng viên: Bà có thể giải thích rõ hơn kinh tế tầm thấp là gì và vì sao lĩnh vực này được đánh giá cao?
TS. Lê Thị Thùy Vân: Kinh tế tầm thấp, theo cách hiểu phổ biến quốc tế, là các hoạt động kinh tế diễn ra trong không gian dưới độ cao khoảng 1.000 mét. Lĩnh vực này bao gồm nhiều hoạt động như logistics bằng thiết bị bay không người lái, vận chuyển hàng hóa, giám sát và quản lý nông nghiệp thông minh, dịch vụ hàng không tầm thấp và các ứng dụng công nghệ cao khác.
Kinh tế tầm thấp trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế số và kinh tế đổi mới sáng tạo.
Trên thế giới, nhiều quốc gia đã phát triển rất thành công lĩnh vực này, tiêu biểu là Trung Quốc và Nhật Bản. Ở các quốc gia này, kinh tế tầm thấp đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế số và kinh tế đổi mới sáng tạo, góp phần nâng cao năng suất lao động và hiệu quả quản lý.
Việc kinh tế tầm thấp được đánh giá cao là bởi nó không chỉ tạo ra giá trị gia tăng mới, mà còn thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành liên quan như công nghệ, logistics, nông nghiệp thông minh và dịch vụ hiện đại.
Phóng viên: Tiềm năng phát triển kinh tế tầm thấp của Việt Nam được đánh giá như thế nào, thưa bà?
TS. Lê Thị Thùy Vân: Hiện nay, quy mô kinh tế tầm thấp của Việt Nam còn rất nhỏ, có thể nói là chưa đáng kể. Nguyên nhân chủ yếu là do lĩnh vực này còn mới, Việt Nam mới ở giai đoạn nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm quốc tế và từng bước xây dựng khung chính sách, pháp lý phù hợp.
Tuy nhiên, các đánh giá cho thấy nếu tận dụng tốt các cơ hội hiện có, kinh tế tầm thấp của Việt Nam hoàn toàn có thể đạt quy mô khoảng 10 tỷ USD trong tương lai. Đây là con số rất đáng chú ý nếu đặt trong bối cảnh hiện nay lĩnh vực này gần như chưa hình thành rõ nét.
Tiềm năng đó đến từ nhu cầu lớn trong các lĩnh vực như logistics, nông nghiệp, đô thị thông minh và chuyển đổi số, cũng như lợi thế về thị trường, quy mô dân số và khả năng tiếp cận công nghệ ngày càng tốt của Việt Nam.
Phóng viên: Vậy cụ thể, kinh tế tầm thấp có thể đóng góp như thế nào cho tăng trưởng của Việt Nam?
TS. Lê Thị Thùy Vân: Kinh tế tầm thấp có thể phát triển mạnh trong những lĩnh vực rất phù hợp với điều kiện của Việt Nam, như logistics thông minh, vận chuyển hàng hóa bằng thiết bị bay không người lái, hay nông nghiệp thông minh ứng dụng công nghệ drone để giám sát, phun tưới và quản lý mùa vụ.
Những ứng dụng này không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất và logistics, mà còn nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ. Đặc biệt trong nông nghiệp, kinh tế tầm thấp có thể góp phần quan trọng vào quá trình hiện đại hóa sản xuất và nâng cao giá trị gia tăng.
Nếu được phát triển bài bản và có chính sách phù hợp, kinh tế tầm thấp sẽ trở thành một cực tăng trưởng mới, bổ sung quan trọng cho các động lực truyền thống, qua đó góp phần nâng cao chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng kinh tế Việt Nam.
Phóng viên: Từ những phân tích trên, bà muốn nhấn mạnh điều gì trong chiến lược tăng trưởng của Việt Nam thời gian tới?
TS. Lê Thị Thùy Vân: Điều quan trọng nhất là Việt Nam cần kiên trì ổn định kinh tế vĩ mô, coi đây là nền tảng không thể thiếu cho mọi chiến lược tăng trưởng dài hạn. Trên cơ sở đó, cần mạnh dạn đổi mới tư duy phát triển, chủ động tìm kiếm và nuôi dưỡng các động lực tăng trưởng mới.
Những lĩnh vực mới như kinh tế tầm thấp tuy còn ở giai đoạn khởi đầu, nhưng nếu được định hướng đúng, có khung chính sách rõ ràng và sự hỗ trợ phù hợp, sẽ mở ra dư địa tăng trưởng rất lớn cho nền kinh tế.
Tăng trưởng cao trong giai đoạn tới không thể chỉ dựa vào các động lực cũ, mà phải được xây dựng trên nền tảng đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ và các mô hình kinh tế mới. Đây chính là con đường để Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn bà về những chia sẻ sâu sắc!
