Dự thảo sửa đổi Nghị định 72 đề xuất tính khoản lỗ hơn 44.000 tỉ đồng của EVN vào giá điện, nhưng chuyên gia cho rằng cần minh bạch, tách bạch chi phí hợp lý, tránh mặc nhiên “EVN lỗ bao nhiêu thì bù bấy nhiêu”.
Bộ Công Thương đề xuất phân bổ khoản lỗ của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) vào giá điện. Ảnh: Anh Tuấn
Phải bảo đảm được tính minh bạch, hợp lý
Ông Nguyễn Tiến Thỏa - Chủ tịch Hội thẩm định giá Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) - cho biết, việc quy định giá điện phải thực hiện đúng nguyên tắc: Bảo đảm bù đắp chi phí sản xuất, giá thành tính đúng, tính đủ chi phí hợp lý, hợp lệ và mức lợi nhuận cần thiết để tái sản xuất tuân thủ theo quy định của pháp luật.
Theo ông, vấn đề đặt ra ở đây là nếu do chủ quan của doanh nghiệp làm ăn yếu kém, gây ra giá không bù được chi phí dẫn đến lỗ trong hoạt động sản xuất kinh doanh thì không bàn, doanh nghiệp tự chịu.
Nhưng nếu giá do cơ quan có thẩm quyền quyết định vì lợi ích tổng thể kinh tế - xã hội mà quyết định giá thấp hơn chi phí sản xuất, giá thành điện gây ra chênh lệch giá và giá thành làm cho dòng tiền của đơn vị sản xuất kinh doanh thâm hụt (dòng tiền âm, hay đang gọi là lỗ) là không tránh khỏi, doanh nghiệp không bảo toàn được vốn Nhà nước là đương nhiên. Vì vậy cần phải có giải pháp xử lý phù hợp.
Để tạo ra được sự đồng thuận trong xã hội về vấn đề trên, theo ông Nguyễn Tiến Thỏa, điều quyết định là bảo đảm được tính minh bạch, hợp lý, muốn vậy trước hết về phía Bộ Công Thương cần làm rõ những vấn đề sau:
Thứ nhất, cần làm rõ và giải trình trung thực, chính xác số lỗ lũy kế đó là do khách quan (Nhà nước định giá thấp hơn chi phí đã tính đúng, tính đủ, hợp lý, hợp lệ) hay lỗ do làm ăn yếu kém, do tính cả các chi phí không hợp lý, hợp lệ những chi phí không được phép tính vào giá theo quy định của pháp luật.
Thứ hai, về phía kiểm toán phải làm rõ, phải xác minh các số liệu kết quả sản xuất kinh doanh, Báo cáo tài chính và kiểm tra việc hạch toán kế toán có đúng quy định của pháp luật không và phải loại ngay các nội dung, các thông tin, các chi phí, các khoản thu chi không đúng pháp luật ra khỏi kết quả kiểm toán.
Bước tiếp theo là phải kiểm soát các chi phí nào được tính vào giá, chi phí nào không được tính vào giá; các chi phí được tính vào giá có bảo đảm tính đúng, tính đủ, hợp lý, hợp lệ theo quy định của pháp luật không (phải có hóa đơn chứng từ, có định mức kinh tế - kỹ thuật). Trên cơ sở đó để tìm ra mức chi phí hợp lý (đã loại trừ các chi phí bất hợp lý) so với giá bán và công bố công khai theo quy định của pháp luật.
Trao đổi với Lao Động, TS. Nguyễn Huy Hoạch - Thành viên Hội đồng khoa học của Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho biết, khó có thể thông cảm cho việc tính toàn bộ khoản lỗ này vào giá bán điện. Vì vậy, cần xác định rõ đâu là khoản lỗ hợp lý để phân bổ, chứ không thể mặc nhiên "EVN lỗ bao nhiêu thì bù bấy nhiêu" vào giá điện.
Ông nhấn mạnh, Nghị định 72 vừa được Chính phủ ban hành và có hiệu lực từ ngày 28.3, tức là mới chỉ vài tháng, chưa ráo mực. Thế nhưng, cơ quan tham mưu xây dựng nghị định là Bộ Công Thương đã chưa tính toán đầy đủ các vấn đề liên quan tới cơ cấu tính giá. Việc đặt ra vấn đề khoản lỗ của EVN để rồi lại nhanh chóng đề xuất sửa nghị định nhằm bù lỗ cho doanh nghiệp là điều không thuyết phục.
Có làm tăng giá điện?
Trao đổi với ông Hồ Sỹ Quang - Phó trưởng phòng Quản lý giá điện (Cục Điện lực, Bộ Công Thương) - cho biết, khoản lỗ hơn 44.000 tỉ đồng của EVN đã được công khai trong các năm 2023 - 2024, thông qua báo cáo kiểm toán và công bố kết quả sản xuất kinh doanh. Thực tế, giai đoạn này chịu tác động nặng nề từ các yếu tố địa chính trị. Năm 2022, khi xung đột Nga - Ukraina bùng nổ, giá nguyên liệu đầu vào cho sản xuất điện tăng đột biến, giá dầu và than nhập khẩu có thời điểm lên tới 350 - 400 USD/tấn.
Trong khi đó, để ổn định kinh tế sau đại dịch COVID-19, giá bán lẻ điện năm 2022 vẫn giữ nguyên. Một bên chi phí đầu vào tăng mạnh, còn đầu ra không điều chỉnh kịp thời, dẫn đến khó khăn cho EVN. Việc xử lý các chi phí trực tiếp cho sản xuất điện nhưng chưa được thu hồi trong những năm trước, về nguyên tắc, nếu không được hạch toán kịp thời thì phải được thu hồi vào các năm sau.
Khoản lỗ phát sinh từ năm 2022 nếu tính đúng, tính đủ thì cần được thu hồi trong năm 2023; chi phí lỗ của năm 2023 thì phải tính vào năm 2024. Tuy nhiên, vì yêu cầu hỗ trợ và phát triển kinh tế ở từng thời điểm, các chi phí này chưa được đưa ngay vào giá điện, do đó hệ quả tất yếu là sẽ phải tính bù vào các giai đoạn sau. Không điều chỉnh trước thì điều chỉnh sau, đây là điều không thể tránh khỏi.
"Tất nhiên, việc đưa các khoản chi phí này vào giá điện sẽ ít nhiều tạo ra tác động nhất định. Tuy nhiên, theo quy định, việc đưa vào thế nào, phân bổ ra sao, lựa chọn thời điểm nào đều phải được EVN tính toán kỹ lưỡng và phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền, trong đó có Tổng cục Thống kê, để đánh giá tác động toàn diện. Việc này không chỉ nhằm xử lý khó khăn của EVN mà còn phải cân nhắc đến ảnh hưởng đối với người dân, doanh nghiệp và sự phát triển kinh tế - xã hội", ông Quang cho hay.
Theo ông Quang, có thể toàn bộ khoản lỗ hơn 44.000 tỉ đồng sẽ không được đưa hết vào giá điện ngay lập tức.
"EVN cùng cơ quan quản lý Nhà nước sẽ có phương án phân bổ hợp lý, nhằm giảm thiểu tối đa tác động tiêu cực tới nền kinh tế cũng như đời sống người dân", đại diện Phòng Quản lý giá điện khẳng định.
Cường Ngô
