Nhắc đến vụ án thu hồi có khiếu kiện lớn, sai phạm nhiều và để lại vấn đề ở Khu đô thị Thủ Thiêm (TP.HCM), Đại biểu Trương Trọng Nghĩa đề nghị cần áp dụng các quy định thu hồi đất, tái định cư linh hoạt, đảm bảo “bằng hoặc hơn” về đời sống người dân mất đất.
Sáng nay 19/11, Quốc hội thảo luận ở tổ về Dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai.
Theo dự thảo Nghị quyết, Nhà nước được thu hồi đất với trường hợp dự án đã thỏa thuận được trên 75% diện tích đất và trên 75% số lượng người sử dụng đất. Đại biểu Trương Trọng Nghĩa (Đoàn TP.HCM) đây cũng là vấn đề cần xem xét rất thấu đáo bởi vì nếu như 25% đất và 25% hộ còn lại không đồng ý, thì sẽ tiếp tục bị tranh chấp.
Đại biểu Trương Trọng Nghĩa (Đoàn TP.HCM)
“Nếu chúng ta không thiết kế tốt, vấn đề thu hồi, đền bù sẽ phát sinh. Với tỷ lệ 25% hộ không đồng ý, nếu làm tốt thuyết phục, vận động, tỷ lệ xuống 15% thì vẫn tồn tại. Vấn đề rõ nhất hiện nay là đền bù đất đai ở TP. Thủ Thiêm cũ đến bây giờ vẫn còn”, ông Nghĩa nêu.
Ông Nghĩa cho rằng “Qua ba nhiệm kỳ Quốc hội, nhiều lúc tôi nói thật xấu hổ vì có những vụ việc bị treo ngay từ 10 - 15 năm, thậm chí có vụ việc lúc tôi làm ở Hội đồng Nhân dân TP.HCM năm 1989 (36 năm), khi chưa tham gia đại biểu Quốc hội đã bị treo, giờ vẫn chưa giải quyết được”.
Theo ông Nghĩa, vấn đề đất đai nếu giải quyết tốt thì là một lực đẩy rất mạnh mẽ và ngược lại là lực cản và điểm nghẽn. Ông Nghĩa cho rằng, dự thảo luật hiện nay có hai vế giá thị trường, nhưng vấn đề đó luôn luôn ách tắc.
Đại biểu cho rằng, vấn đề đất đai tồn tại ba loại lợi ích: lợi ích nhà nước, lợi ích nhà đầu tư và lợi ích của người dân có đất, người dân sinh sống trên địa bàn.
Chúng ta hay nói “của dân, do dân, vì dân” vậy quyết định phải làm sao có lợi cho người dân và chúng ta đã quyết định rồi sau khi đền bù, giải tỏa mặt bằng thì người dân bị mất đất phải có lợi ích đền bù “bằng và hơn”. Nhưng người dân trên thực tế vẫn thấy “chẳng những không hơn và cũng không bằng”.
Theo ông Nghĩa, khái niệm bằng và hơn này phải áp vô từng dự án, từng loại hình. Lấy ví dụ, Đại biểu nêu, với người đồng bào dân tộc, quen sống với thiên nhiên, với rừng. Hằng ngày đi rừng, làm nương làm rẫy, khi thu hồi đất, động viên hộ ở các khu tái định cư, cất nhà nhưng nhiều nơi không đi liền với nơi làm việc, không tạo cho họ kế sinh nhai, để có cuộc sống mới, nên nhiều người rất khổ.
Đại biểu Nguyễn Thanh Sang (ĐBQH TP. HCM)
Ông Nghĩa cho biết, ở góc độ nhà chỗ ở, nhiều khi chúng ta nhìn ngôi nhà khang trang sẽ tốt, an toàn hơn những ngôi nhà sàn, nhà gỗ của đồng bào nhưng cuộc sống họ không khá hơn. Hằng ngày họ vẫn phải đi rừng kiếm kế sinh nhai xa hơn, thậm chí ngay cả cắt tóc, họ cũng phải trả tiền.
“Đôi khi cái chúng ta thấy họ có nơi ở tốt hơn hơn, nhưng cuộc sống họ không hơn lúc trước. Cái người ta mất đất cần cuộc sống chứ không phải tiền. Trong khi, ở đô thị lại ngược lại, tiền sẽ quyết định. Mình bảo khu đất này 2 tỷ đồng, nhưng người mất đất nói phải 4 tỷ đồng và chỉ di dời khi có 4 tỷ đồng trong tay.
Ông Nghĩa cho rằng: “Chuyện đền bù, tái định cư “bằng và hơn” nơi ở cũ phải thực tiễn từng vùng miền và bài toán này chừng nào chưa giải quyết được, thì vấn đề ranh chấp trong đền bù, giải phóng mặt bằng cho người dân vẫn còn xảy ra.
Tại tổ, cho ý kiến về vấn đề giá đất, cách xác định giá đất và chi phí chuyển đổi giá đất, Đại biểu Nguyễn Thanh Sang (ĐBQH TP. HCM) cho rằng phí chuyển đổi từ đất nông nghiệp sang đất ở phải đóng thuế để chuyển quyền sử dụng đất 10 triệu đồng/ m2.
“Nông dân nông thôn lấy đâu ra tiền để chuyển quyền sử dụng đất với 100 m2, trong khi đó là mảnh đất của tổ tiên, ông bà để lại”, ông Sang nói.
Theo ông Sang: “Khi chuyển đổi đất cho con cháu mà phải đóng thuế cao như vậy thì phải phân loại ra, lần đầu phải như thế nào chứ không thể nói là sát giá thị trường”, ông này nói và nhấn mạnh: “sát giá thị trường toàn những giá ảo, giá do môi giới đưa ra”.
Cũng góp ý tại tổ về dự luật này, Đại biểu Hà Sỹ Đồng (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị) cho rằng, Luật Đất đai hiện đang quy định theo hướng doanh nghiệp phải nộp tiền trước thì mới được thuê đất.
Đại biểu Hà Sỹ Đồng (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị)
Trên thực tế phát sinh rất nhiều trường hợp doanh nghiệp đã nộp tiền thuê đất, nhưng cơ quan nhà nước chậm triển khai giải phóng mặt bằng, dẫn đến chậm bàn giao đất trên thực địa, có trường hợp chậm nhiều năm, gây thiệt hại cho doanh nghiệp.
Trong những trường hợp đó, doanh nghiệp vẫn phải chịu nghĩa vụ tiền thuê đất, nhưng không có đất để sử dụng. Nhiều doanh nghiệp gặp vấn đề này rất bức xúc bởi họ chịu thiệt hại rất lớn từ lỗi của phía Nhà nước mà lại vẫn phải nộp tiền cho việc này.
“Tôi đề nghị Nghị quyết bổ sung thêm quy định xử lý vấn đề này theo hướng: Doanh nghiệp vẫn nộp tiền thuê đất tạm tính trước khi thuê đất. Trong trường hợp chậm bàn giao đất thì doanh nghiệp có quyền yêu cầu tính toán lại tiền thuê đất giảm nghĩa vụ tương ứng với khoảng thời gian chậm bàn giao. Phần giảm nghĩa vụ này sẽ được điều chỉnh, quyết toán, khấu trừ vào tiền thuê đất nộp trong những lần sau đó hoặc các nghĩa vụ tài chính khác đối với Nhà nước”, đại biểu Hà Sỹ Đồng nêu ý kiến.
Nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm là quy định Nhà nước thu hồi đất với trường hợp dự án đã thỏa thuận được trên 75% diện tích đất và trên 75% số lượng người sử dụng đất. Trong trường hợp này, HĐND cấp tỉnh xem xét, thông qua thu hồi phần diện tích đất còn lại để giao đất, cho thuê đất cho chủ đầu tư.
