Có một thực tế là mối quan hệ giữa chủ nhà và nhà thầu thường xuyên tồn tại mâu thuẫn, do bất đối xứng thông tin, tình trạng “cạnh tranh xuống đáy” về giá, dẫn đến lòng tin trong ngành xây dựng ngày càng bị bào mòn.

Chủ nhà là người mang đến công việc, còn nhà thầu là người trực tiếp làm nên căn nhà. Lẽ ra đây phải là mối quan hệ hợp tác dựa trên sự trân trọng lẫn nhau. Thế nhưng sau khi công trình hoàn tất, không ít trường hợp hai bên rời đi với cảm giác mệt mỏi, thất vọng, thậm chí mất niềm tin.

Nguyên nhân không chỉ đến từ quyền lợi kinh tế, mà sâu xa hơn là sự chênh lệch rất lớn về hiểu biết trong lĩnh vực xây dựng. Khi nhà thầu làm hàng chục, hàng trăm căn nhà, còn chủ nhà thường chỉ xây một lần trong đời, thì những mâu thuẫn thường phát sinh ở chính “phần kiến thức còn thiếu” của chủ nhà và “phần mặc định đã quá quen” của nhà thầu.

Chia sẻ tại buổi họp mặt “Xây nhà tử tế” (do Cộng đồng "Học từ thực tế" tổ chức với sự tham gia của 70 chủ nhà, 30 đơn vị thiết kế – thi công – hoàn thiện) ông Đàm Hà Phú - Tổng giám đốc Công ty Không Gian Đẹp, cho biết chủ nhà mất niềm tin với nhà thầu một phần lỗi cũng xuất phát từ nhà thầu:

“Giai đoạn 2016 – 2018, thị trường xây dựng rơi vào tình trạng rất mất kiểm soát, có quá nhiều nhà thầu kém chất lượng xuất hiện, làm ăn chộp giật, không đảm bảo kỹ thuật, khiến chủ nhà bắt đầu nghi ngờ tất cả, từ đó hình thành tâm lý không tin nhau ngay từ đầu”.

Theo ông Phú, mâu thuẫn giữa chủ nhà và nhà thầu thời điểm đó thường xoay quanh ba vấn đề chính: điều kiện thanh toán, yêu cầu kỹ thuật và chất lượng thi công. Chủ nhà thì lo sợ bị qua mặt, siết chặt thanh toán, yêu cầu cao nhưng thiếu cơ sở kỹ thuật. Ngược lại, nhiều nhà thầu vì áp lực cạnh tranh giá đã không đảm bảo chất lượng như cam kết. Khi cả hai phía đều phòng thủ, thị trường dần rơi vào vòng xoáy mất niềm tin, không có quy chuẩn chung, mạnh ai nấy làm.

Ông Trần Chiến Thắng, nhà sáng lập và điều hành Học viện Dự toán và Khởi nghiệp Xây dựng, một cựu nhà thầu, người từng gắn bó nhiều năm với nghề xây dựng, cảm thán: “Tôi đã ba lần tự hứa với bản thân là sẽ không làm nhà thầu nữa. Áp lực quá lớn. Giá thì bị ép xuống thấp để cạnh tranh, trong khi chi phí nhân công, vật tư liên tục tăng. Chủ nhà thay đổi liên tục, nhưng lại không chấp nhận chi phí phát sinh. Có những công trình làm đúng, làm đủ, nhưng chỉ cần trễ tiến độ hoặc sai sót nhỏ là bị đánh giá cả quá trình là không tử tế”. 

Ông cho biết thêm nhiều nhà thầu không chỉ chịu áp lực tài chính mà còn áp lực tinh thần vì bị giữ tiền đợt cuối, tiền bảo hành, bị yêu cầu làm những hạng mục không hợp lý. “Làm nghề lâu, điều khiến tôi mệt mỏi nhất không phải là vất vả, mà là cảm giác mình làm đúng nhưng không được tin”.

Cũng tại chương trình, ông Đinh Hoài Nam - người đã tiếp xúc và hướng dẫn cho hơn 1.200 chủ nhà cách kiểm soát quá trình xây dựng căn nhà của họ tại khóa học “Tự kiểm soát xây nhà”, cho biết: “Về cơ bản, đa số chủ nhà và nhà thầu đều là người tốt, đều mong muốn cùng hợp tác với nhau thuận lợi để làm ra những căn nhà để đời. Tuy nhiên, những vướng mắc ‘khó nói thành lời’ giữa hai bên đã làm khoảng cách ngày càng xa cách. Ví dụ như, chủ nhà nào khi làm việc với nhà thầu cũng đều chỉ quan tâm một tiêu chí duy nhất là ‘đơn giá xây dựng trên mét vuông’. Tuy nhiên để tính ra được chi phí xây dựng và báo được giá chính xác, nhà thầu lại cần thêm nhiều tiêu chí khác như: quy mô công trình, chủng loại vật liệu, biện pháp thi công, công năng sử dụng, mặt bằng thi công, kiến trúc, kết cấu,... 

Ở góc độ đại diện cho hơn 70 chủ nhà tham gia chương trình, ông Lê Quốc Kiên - chuyên gia tư vấn bất động sản độc lập, giảng viên tại khóa học kỹ năng “Tự kiểm soát xây nhà” chỉ ra một “điểm nghẽn” quen thuộc nhưng ít khi được nói thẳng trong quan hệ giữa chủ nhà và nhà thầu.

“Câu hỏi đầu tiên và gần như quyết định tất cả của chủ nhà thường là: đơn giá bao nhiêu một mét vuông? Anh A báo 3,8 triệu đồng, anh B báo 4 triệu đồng, anh C báo 4,2 triệu đồng. Ai thấp hơn thì có lợi thế. Thậm chí, khi đã có chút kinh nghiệm, chủ nhà dù biết chú ý vào cách tính diện tích xây dựng và tổng giá trị hợp đồng, vẫn chưa đủ cơ sở để so sánh giá giữa các nhà thầu”.

Theo ông Kiên, chính cách tiếp cận này đã vô tình đẩy cả hai bên vào một “cuộc chơi lệch luật”. Bởi con số đơn giá trên mét vuông, cách tính diện tích xây dựng và tổng giá trị hợp đồng mà chủ nhà so sánh thường thiếu nhiều hạng mục quan trọng để tính ra giá thành xây dựng của nhà thầu như: kiến trúc, kết cấu, biện pháp thi công chi tiết, tiêu chuẩn vật tư.... Khi công trình bắt đầu triển khai, những phần “chưa có trong giá” buộc phải phát sinh, từ đó mâu thuẫn nổ ra: chủ nhà cảm thấy bị đội chi phí, còn nhà thầu thì bị cho là thiếu minh bạch.

Điều đáng nói là, theo ông Kiên, nhà thầu hiểu rất rõ điều này ngay từ đầu. Nhưng nếu báo giá đầy đủ, làm đúng và nói hết mọi tiêu chuẩn cần thiết từ đầu, khả năng rớt hợp đồng của họ là rất cao, vì sự “đơn giản” của những nhà thầu còn lại sẽ làm chủ nhà cảm giác “họ bị vẽ”. 

Chính sự chênh lệch trong cách nhìn nhận này khiến nhiều nhà thầu buộc phải báo giá thấp để không bị loại từ vòng đầu, rồi sau đó tìm cách bù đắp bằng phát sinh, một vòng luẩn quẩn mà cả hai phía đều mệt mỏi, nhưng không bên nào thực sự thắng. 

Hệ quả là giá ước lượng ban đầu thường khác xa giá thực tế sau khi có thiết kế chi tiết, dẫn đến phát sinh tranh cãi, khó chịu và mất lòng tin. Và khi công trình càng đi sâu, khoảng cách giữa “kỳ vọng ban đầu” và “thực tế thi công” càng lớn, thì niềm tin giữa chủ nhà và nhà thầu cũng dần bị bào mòn.

Vĩnh Chi

Link gốc