Ngân hàng Nhà nước dẫn dắt, các ngân hàng thương mại đồng loạt triển khai công nghệ mới, xây dựng “lá chắn số” chống gian lận.
Theo Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà, “số vụ lừa đảo mất tiền giảm 57%, số tài khoản nhận tiền lừa đảo giảm 47% so với cùng kỳ 2024. Ảnh: SBV
“Chỉ mất vài giây, số tiền tích cóp bao lâu bỗng dưng biến mất” chị T (Hà Nội) bàng hoàng kể lại về lần nhấp vào đường link giả mạo ngân hàng hồi tháng 11.2023. Những vụ việc như vậy không còn xa lạ trong thời đại số hóa tài chính. Không chỉ ở Việt Nam, vấn nạn này đang trở thành nỗi ám ảnh toàn cầu. Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cảnh báo: Gian lận số đã trở thành một trong những mối đe dọa lớn nhất với hệ thống tài chính, không chỉ khiến người dân mất tiền mà còn gây rủi ro cho cả ngân hàng và nền kinh tế.
Theo BIS, các thủ đoạn gian lận ngày càng tinh vi và khó lường. Chúng có thể là giao dịch thanh toán không được phép (đánh cắp dữ liệu thẻ qua mã độc hoặc tin nhắn giả), lừa đảo người trả tiền (giả danh ngân hàng hoặc đối tác uy tín để dụ khách hàng tự chuyển tiền), gian lận sản phẩm ngân hàng (mạo danh tiết kiệm, tín dụng, bảo hiểm hoặc đầu tư “siêu lợi nhuận”) và xâm nhập hệ thống ngân hàng (chiếm quyền truy cập, thay đổi thông tin để qua mặt xác thực bảo mật).
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam dẫn dắt chiến dịch “làm sạch” và bảo vệ khách hàng
Từ cuối 2023, NHNN ban hành Quyết định 2345/QĐ-NHNN về giải pháp an toàn trong thanh toán trực tuyến, sau đó thể chế hóa bằng Thông tư 50/2024/TT-NHNN, yêu cầu các giao dịch từ 10 triệu đồng trở lên phải được xác thực sinh trắc học. Điều này tạo “chốt chặn” quan trọng ngay từ khâu giao dịch.
NHNN còn kết nối ngân hàng với cơ sở dữ liệu định danh điện tử VNeID, cho phép dùng căn cước điện tử thay giấy tờ truyền thống khi mở tài khoản và giao dịch, tăng khả năng xác minh danh tính, đồng thời ngăn chặn mở tài khoản bằng thông tin giả.
Đặc biệt, chiến dịch “làm sạch” dữ liệu khách hàng đã tạo dấu ấn lớn. Đến tháng 6.2025, hơn 119 triệu hồ sơ cá nhân đã được đối chiếu sinh trắc học, loại bỏ gần 86 triệu tài khoản “chết”. Theo Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà, “số vụ lừa đảo mất tiền giảm 57%, số tài khoản nhận tiền lừa đảo giảm 47% so với cùng kỳ 2024” - kết quả cho thấy sức mạnh của hành động quyết liệt.
Bên cạnh kỹ thuật, NHNN còn chú trọng truyền thông và giáo dục tài chính: Triển khai các kế hoạch cảnh báo định kỳ, xây dựng Fanpage “Truyền thông SBV”, phối hợp báo chí để phổ biến kỹ năng phòng tránh lừa đảo và cập nhật thủ đoạn mới. Đồng thời, NHNN xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về tài khoản nghi ngờ gian lận, hỗ trợ các tổ chức tín dụng nhận diện rủi ro sớm.
Các ngân hàng chủ động dựng “hàng rào thông minh”
Trên cơ sở định hướng của NHNN, các ngân hàng thương mại cũng đang chủ động triển khai giải pháp riêng.
Từ 30.6.2025, Vietcombank thử nghiệm tính năng cảnh báo tự động tài khoản nhận có dấu hiệu nghi ngờ trên VCB Digibank. Khi khách hàng chuyển tiền, hệ thống sẽ đối chiếu ngay với cơ sở dữ liệu từ cơ quan chức năng và cảnh báo nếu tài khoản người nhận không trùng khớp thông tin, nằm trong danh sách cảnh báo hoặc có dấu hiệu bất thường. “Khách hàng được cung cấp thông tin về mức độ an toàn của tài khoản thụ hưởng để chủ động quyết định giao dịch” - đại diện Vietcombank nhấn mạnh.
BIDV cũng tiên phong triển khai Smart Alert - tính năng tự động quét và cảnh báo tài khoản nghi ngờ ngay khi khách hàng nhập số tài khoản thụ hưởng. Hệ thống này kết nối với nhiều cơ sở dữ liệu từ Bộ Công an, NHNN và các cơ quan chức năng, giúp nhận diện sớm nguy cơ lừa đảo.
BIDV cho biết, đơn vị có nhiều nguồn cơ sở dữ liệu được kết nối nhất, liên quan đến danh sách tài khoản nghi ngờ lừa đảo. Tuy nhiên trong danh sách này, có những tài khoản lừa đảo thật, nhưng cũng có những tài khoản thuộc diện nghi ngờ (căn cứ các dấu hiệu về tài khoản nghi ngờ theo thông tư 17 của NHNN), hoặc những tài khoản nghi ngờ mới chưa kịp cập nhật vào danh sách. Do đó, bên cạnh hỗ trợ từ ngân hàng, các cơ quan chức năng, bản thân người dùng cũng cần nâng cao tính cảnh giác, đề phòng rủi ro gian lận, giả mạo.
Techcombank lại tập trung nghiên cứu AI và GenAI nhằm nâng cao trải nghiệm và bảo mật: Trợ lý ảo, cá nhân hóa dịch vụ và cải thiện hiệu suất nhân viên. Theo ông Nguyễn Đức Lâm - chuyên gia công nghệ tại Techcombank, “vấn đề bảo mật dữ liệu và quyền riêng tư luôn là mối quan tâm hàng đầu. Khó khăn lớn nhất hiện nay không chỉ là hạ tầng công nghệ, mà còn là nhân lực AI chất lượng cao và cơ chế bảo vệ dữ liệu trong kỷ nguyên AI”.
Giải pháp từ chuyên gia: Ứng dụng AI bài bản, linh hoạt
Để nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ, đặc biệt là AI trong ngân hàng, ông Đoàn Hữu Hậu - Giám đốc Dịch vụ Chuyển đổi và AI FPT Digital - khuyến nghị: “Để triển khai AI hiệu quả, các ngân hàng cần cân nhắc phương án hạ tầng CNTT phù hợp với khả năng tài chính, mức độ sử dụng AI và năng lực quản trị, đồng thời phải đảm bảo tính tương thích giữa các hệ thống.
Việc ứng dụng AI trong ngân hàng đòi hỏi một lộ trình rõ ràng và có tính linh hoạt cao với mục tiêu cụ thể, xác định rõ lĩnh vực ưu tiên triển khai, dựa trên hiện trạng công nghệ, dữ liệu và quy trình. Một kế hoạch triển khai thành công không chỉ tập trung vào công nghệ mà còn phải đầu tư vào đào tạo và phát triển nhân lực. Nhân viên ngân hàng cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để có thể sử dụng thành thạo và khai thác hiệu quả năng lực của AI”.
Đồ họa: Thuận Hiền
Thuận Hiền
