Sự bùng nổ của tội phạm mạng đang biến một số khu vực ở Đông Nam Á thành các "trung tâm lừa đảo" nơi kinh tế ngầm đóng vai trò chi phối.
Một trung tâm lừa đảo bị triệt phá ở Myanmar. Ảnh: AFP
Hiệu quả thực tế của các đợt truy quét
Đầu tháng 12, truyền thông quốc tế đồng loạt đưa tin về việc chính quyền Myanmar phá dỡ KK Park, khu phức hợp được xem là trung tâm của các hoạt động lừa đảo tại khu vực biên giới.
Những hình ảnh về việc san phẳng các tòa nhà và khu ký túc xá từng giam giữ lao động trái phép đã được công bố rộng rãi. Tuy nhiên, giới phân tích khu vực cho rằng các động thái này chưa giải quyết được gốc rễ vấn đề.
Theo các báo cáo thực địa, phần lớn các đối tượng điều hành mạng lưới đã kịp thời di chuyển sang những địa điểm mới trước khi lực lượng chức năng tiếp cận.
Ông Jacob Sims - chuyên gia tại Đại học Harvard - nhận định các chiến dịch truy quét hiện nay phần nhiều mang tính hình thức. Thay vì bị triệt phá, các tổ chức tội phạm chỉ đơn thuần thay đổi địa bàn hoạt động, tiếp tục duy trì bộ máy kiếm tiền khổng lồ của mình ở những khu vực kín đáo hơn.
Khói bốc lên sau loạt vụ nổ tại trung tâm lừa đảo KK Park, thị trấn Myawaddy (Myanmar) vào cuối tuần trước. Ảnh: AFP
Sự trỗi dậy của khái niệm "Quốc gia lừa đảo"
Quy mô ngày càng lớn của ngành công nghiệp phi pháp này đã dẫn đến sự ra đời của khái niệm "Scam State" (Quốc gia lừa đảo) trong giới nghiên cứu quốc tế.
Tương tự thuật ngữ "Quốc gia ma túy" từng được dùng để mô tả tình trạng tại Mỹ Latinh, khái niệm này ám chỉ những nơi mà tội phạm mạng đã phát triển thành một ngành kinh tế mũi nhọn, có khả năng chi phối các hoạt động kinh tế hợp pháp.
Các số liệu thống kê mới nhất cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Tính đến cuối năm 2024, doanh thu từ hoạt động lừa đảo trực tuyến tại khu vực tiểu vùng sông Mekong ước tính đạt 44 tỉ USD mỗi năm.
Trên phạm vi toàn cầu, quy mô của thị trường ngầm này được dự báo có thể sánh ngang với ngành buôn bán chất cấm quốc tế.
Công nghệ hóa quy trình lừa đảo
Phương thức hoạt động của các nhóm tội phạm đã chuyển từ lừa đảo nhỏ lẻ sang mô hình công nghiệp với sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ. Phổ biến nhất hiện nay là kịch bản "mổ lợn". Theo đó, kẻ lừa đảo sẽ kiên trì xây dựng lòng tin với nạn nhân trong thời gian dài trước khi thuyết phục họ đầu tư số tiền lớn vào các nền tảng tài chính giả mạo.
Đáng chú ý, các tổ chức này đã bắt đầu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tự động hóa việc dịch thuật và sử dụng công nghệ deepfake để thực hiện các cuộc gọi video giả mạo người thân hoặc chuyên gia tài chính. Sự tinh vi trong công nghệ đã khiến số tiền thiệt hại trung bình của mỗi nạn nhân tăng vọt, cá biệt có những trường hợp mất tới hàng trăm nghìn USD.
Cảnh sát truy quét một trung tâm lừa đảo ở Campuchia, tháng 7.2025. Ảnh: Cảnh sát Campuchia/Khmer Times
Mối liên hệ với bộ máy quản lý
Yếu tố khiến việc xử lý triệt để vấn nạn này gặp khó khăn nằm ở sự bảo trợ của một bộ phận quyền lực tại địa phương. Nhiều khu phức hợp lừa đảo quy mô lớn đang vận hành công khai tại các đặc khu kinh tế hoặc vùng biên giới ở Lào, Campuchia và Myanmar.
Các tổ chức quốc tế đã chỉ ra những dấu hiệu về mối quan hệ cộng sinh giữa tội phạm mạng và giới chức sở tại. Vụ việc cựu thị trưởng Alice Guo tại Philippines bị kết án vì liên quan đến trung tâm lừa đảo là một ví dụ điển hình.
Ông Jason Tower - chuyên gia từ Viện Hòa bình Mỹ - nhận định tại một số khu vực, các mạng lưới tội phạm này không chỉ hoạt động tự do mà dường như đã trở thành một phần cấu trúc của nền kinh tế địa phương, khiến việc can thiệp từ bên ngoài trở nên vô cùng phức tạp.
