Hôm nay tôi không nhận định về thị trường, thay vào đó tôi xin đưa ra quan điểm cá nhân về 5 câu hỏi đang được thảo luận nhiều nhất hiện nay.
Các ý kiến đóng góp xin vui lòng gửi đến tôi, cảm ơn.
1. Nếu đàm phán với Trump thất bại, Việt Nam có kế hoạch dự phòng nào để giảm thiệt hại từ thuế 46% không?
Việt Nam đã và đang chuẩn bị một số biện pháp để giảm thiểu thiệt hại từ thuế quan 46%, dù đàm phán thất bại. Các kế hoạch dự phòng có thể bao gồm:
• Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu: Việt Nam đã ký nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) như EVFTA (với EU), CPTPP (với Nhật Bản, Canada, v.v.), và RCEP. Nếu thị trường Mỹ bị ảnh hưởng nặng, Việt Nam có thể đẩy mạnh xuất khẩu sang EU, Nhật Bản, hoặc các nước ASEAN để giảm phụ thuộc vào Mỹ (hiện chiếm 30% GDP qua xuất khẩu).
• Tăng cường nhập khẩu từ Mỹ: Việt Nam đã cắt giảm thuế quan trên một số mặt hàng Mỹ như LNG (từ 5% xuống 2%), ô tô (từ 45-64% xuống 32%), và nông sản. Nếu đàm phán thất bại, Việt Nam có thể tiếp tục tăng mua hàng Mỹ (như máy bay Boeing, thiết bị quốc phòng, hoặc LNG) để giảm thặng dư thương mại, làm dịu áp lực từ Trump.
• Chuyển hướng đầu tư nội địa: Thay vì chỉ dựa vào xuất khẩu, Việt Nam có thể thúc đẩy tiêu dùng nội địa và đầu tư vào các ngành ít phụ thuộc Mỹ, như công nghệ cao hoặc năng lượng tái tạo.
• Chống trung chuyển: Việt Nam đã áp thuế chống bán phá giá tạm thời lên thép Trung Quốc để tránh bị Mỹ coi là “trạm trung chuyển” hàng Trung Quốc né thuế. Nếu cần, chính phủ có thể siết chặt hơn nữa để chứng minh xuất khẩu là “sạch”.
Tuy nhiên, các biện pháp này chỉ giảm thiệt hại phần nào, vì mức thuế 46% áp lên gần 142 tỷ USD xuất khẩu sang Mỹ là quá lớn (ước tính thêm hơn 65 tỷ USD chi phí thuế, tương đương 10-15% GDP). Nếu không đàm phán được, Việt Nam có thể mất cạnh tranh trước các nước như Mexico hay Ấn Độ, vốn được ưu đãi hơn.
2. Trump có thể “nhượng bộ” đến mức nào trong đàm phán, dựa trên cách ông xử lý với các nước khác trước đây?
Dựa trên cách Trump xử lý thương mại trong nhiệm kỳ đầu (2017-2021), ông thường dùng thuế quan như công cụ gây áp lực để đạt được nhượng bộ, nhưng mức độ “nhượng bộ” phụ thuộc vào lợi ích Mỹ nhận được:
• Ví dụ từ quá khứ:
◦ Canada và Mexico (USMCA): Trump đe dọa áp thuế 25% lên ô tô, nhưng sau khi hai nước nhượng bộ (mở cửa thị trường nông sản, tăng tỷ lệ linh kiện Mỹ trong ô tô), ông rút lại và ký USMCA, miễn thuế cho hàng hóa tuân thủ quy tắc xuất xứ.
◦ Ấn Độ: Năm 2019, Trump dọa thuế thép và nhôm, nhưng sau khi Ấn Độ đồng ý mua thêm nông sản Mỹ và đàm phán song phương, ông giảm áp lực và cuối cùng bỏ thuế vào 2023.
◦ Nhật Bản: Trump đe dọa thuế ô tô, nhưng Nhật Bản tăng mua nông sản Mỹ và ký thỏa thuận thương mại số với Mỹ, dẫn đến Trump giữ nguyên quan hệ tốt mà không áp thuế nặng.
• Dự đoán với Việt Nam: Trump có thể giảm từ 46% xuống mức thấp hơn (ví dụ 20-25%) nếu Việt Nam đáp ứng các yêu cầu như:
◦ Mua thêm hàng hóa Mỹ (nông sản, LNG, quốc phòng).
◦ Giảm thặng dư thương mại (hiện 123,5 tỷ USD) xuống mức Trump chấp nhận được.
◦ Cam kết không trung chuyển hàng Trung Quốc.
Tuy nhiên, Trump khó bỏ hoàn toàn thuế, vì ông muốn giữ hình ảnh “cứng rắn” với các nước có thặng dư lớn. Mức nhượng bộ tối đa có thể là giảm thuế còn 10-15%, tương đương mức cơ bản ông áp cho toàn cầu, nếu Việt Nam “chơi đẹp” và có sự vận động từ doanh nghiệp Mỹ (như Nike, Intel).
3. Samsung, Nike có hỗ trợ Việt Nam đàm phán không, hay sẽ rút chạy vì Trump?
Các công ty như Samsung, Nike, Intel (đang đầu tư lớn tại Việt Nam) có động lực hỗ trợ Việt Nam đàm phán, nhưng mức độ phụ thuộc vào lợi ích của họ:
• Lý do họ có thể hỗ trợ:
◦ Nike: 50% giày dép và 28% quần áo Nike sản xuất tại Việt Nam (theo báo cáo 2024). Thuế 46% sẽ tăng chi phí, ảnh hưởng lợi nhuận và giá bán tại Mỹ. Nike đã chịu thiệt từ thuế Trung Quốc trước đây, nên có thể lobby chính phủ Mỹ giảm thuế để bảo vệ chuỗi cung ứng.
◦ Samsung: Việt Nam chiếm 60% sản lượng điện thoại Samsung toàn cầu. Thuế cao có thể buộc họ chuyển sản xuất, nhưng chi phí di dời (đầu tư mới, đào tạo lao động) rất lớn, trong khi Việt Nam đã là cứ điểm ổn định. Samsung có thể vận động thông qua Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam (Kocham) hoặc trực tiếp với Trump.
◦ Intel: Nhà máy lớn nhất của Intel tại TP.HCM (đầu tư 1,5 tỷ USD) sẽ bị ảnh hưởng nếu thuế làm gián đoạn xuất khẩu chip. Intel có thể gây áp lực qua AmCham (Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Việt Nam).
• Khả năng rút chạy: Nếu thuế 46% kéo dài và không có giải pháp, họ có thể giảm dần đầu tư tại Việt Nam, chuyển sang Ấn Độ, Indonesia, hoặc Mexico (nơi được miễn thuế USMCA). Tuy nhiên, việc “phủi đít” ngay lập tức là khó, vì các hợp đồng dài hạn và cơ sở hạ tầng đã đầu tư không dễ bỏ.
• Kết luận: Họ sẽ hỗ trợ đàm phán (qua lobby hoặc gây áp lực lên Trump), nhưng nếu thất bại, họ sẽ tính đến phương án rút dần, dù không nhanh chóng. Việt Nam cần tận dụng mối quan hệ này để kéo họ vào cuộc, ví dụ mời họ tham gia đoàn đàm phán hoặc gửi thư trực tiếp đến Nhà Trắng.
4. Mỹ cần gì từ Việt Nam, nếu động đến chủ quyền, tài nguyên hoặc buộc ta chọn phe thì sao?
Mỹ muốn từ Việt Nam những thứ sau, dựa trên lợi ích chiến lược và kinh tế:
• Kinh tế:
◦ Giảm thặng dư thương mại (123,5 tỷ USD) bằng cách mua thêm hàng Mỹ.
◦ Ngăn Việt Nam làm trung gian cho hàng Trung Quốc né thuế.
◦ Mở cửa thị trường hơn cho doanh nghiệp Mỹ (ví dụ: năng lượng, công nghệ, tài chính).
• Chiến lược:
◦ Hợp tác an ninh ở Biển Đông để kiềm chế Trung Quốc (mua vũ khí Mỹ, cho phép Mỹ tiếp cận cảng).
◦ Ủng hộ Mỹ trong các vấn đề địa chính trị (ví dụ: chống lại ảnh hưởng Nga-Trung).
• Nếu động đến chủ quyền/tài nguyên:
◦ Trump không có tiền lệ đòi hỏi tài nguyên hay chủ quyền trực tiếp từ các nước nhỏ như Việt Nam. Ông tập trung vào lợi ích kinh tế hơn là can thiệp lãnh thổ. Tuy nhiên, nếu Mỹ yêu cầu nhượng bộ (như cho thuê cảng quân sự dài hạn), Việt Nam sẽ từ chối, vì chính sách “ba không” (không liên minh quân sự, không cho nước ngoài đặt căn cứ, không chọn phe) là bất di bất dịch.
◦ Về tài nguyên (dầu khí, khoáng sản), Mỹ có thể muốn Việt Nam ưu tiên bán cho họ thay vì Trung Quốc, nhưng điều này khó xảy ra vì Việt Nam cần cân bằng với các đối tác khác.
• Nếu buộc chọn phe: Việt Nam sẽ tiếp tục “ngoại giao cây tre” (linh hoạt, không nghiêng hẳn về bên nào). Dù áp lực lớn, Việt Nam sẽ không công khai chọn Mỹ hay Trung Quốc, vì điều đó gây bất lợi chiến lược lâu dài. Thay vào đó, Việt Nam có thể nhượng bộ kinh tế (mua hàng Mỹ) để tránh bị ép về chính trị.
5. Nếu bị đánh 46%, cán cân thương mại toàn cầu thay đổi ra sao, và Việt Nam có thể tận dụng gì?
Thuế 46% sẽ gây xáo trộn thương mại toàn cầu, và trong nguy có cơ:
• Thay đổi cán cân thương mại:
◦ Mỹ: Nhập khẩu từ Việt Nam giảm, chuyển sang Mexico, Canada (miễn thuế USMCA), hoặc Ấn Độ (thuế 26%). Điều này làm tăng giá hàng hóa tại Mỹ, ảnh hưởng người tiêu dùng Mỹ.
◦ Trung Quốc: Có thể hưởng lợi gián tiếp nếu Việt Nam mất cạnh tranh, nhưng tổng thể vẫn chịu thuế 54%, nên không thắng lớn.
◦ ASEAN: Các nước như Indonesia, Thái Lan (thuế thấp hơn Việt Nam) có thể hút đầu tư từ các công ty rời Việt Nam.
◦ Toàn cầu: Chuỗi cung ứng đứt gãy, giá hàng hóa tăng, có thể dẫn đến lạm phát ở Mỹ và suy thoái thương mại toàn cầu.
• Cơ hội cho Việt Nam:
◦ Thị trường thay thế: Nếu đẩy mạnh xuất khẩu sang EU, Nhật Bản, hoặc Ấn Độ, Việt Nam có thể bù đắp phần nào thiệt hại từ Mỹ.
◦ Đầu tư nội địa: Thuế cao buộc Việt Nam phát triển ngành sản xuất nội địa (thay vì chỉ gia công), tạo cơ hội cho doanh nghiệp trong nước.
◦ Đàm phán song phương: Nếu các nước khác trả đũa Mỹ, Việt Nam có thể tận dụng vị thế trung lập để ký thêm FTA, tăng cường quan hệ với EU hoặc Nhật Bản.
• Hạn chế: Cơ hội này không lớn, vì Mỹ là thị trường xuất khẩu chính (142 tỷ USD), và việc thay thế cần thời gian dài. Việt Nam có thể “sơ múi” chút ít từ thị trường mới, nhưng tổng thể vẫn chịu thiệt nặng trong ngắn hạn.
Tổng kết
Việt Nam đang ở thế khó với thuế 46%, nhưng không phải không có lối thoát. Đàm phán là ưu tiên, kết hợp với đa dạng hóa thị trường và tận dụng hỗ trợ từ doanh nghiệp lớn như Samsung, Nike. Trump có thể nhượng bộ nếu Việt Nam đáp ứng lợi ích Mỹ, nhưng cần cẩn thận với các yêu cầu chiến lược. Trong nguy cơ, cơ hội vẫn có, nhưng cần hành động nhanh và khéo léo để giảm thiệt hại tối đa.
