Đằng sau mức tăng trưởng khoảng 5%, xuất khẩu bùng nổ và những thành công ngắn hạn trong chiến lược tự cường là hàng loạt bài toán khó với Trung Quốc trong năm 2026.
.png)
Năm thuận lợi bất ngờ của kinh tế Trung Quốc
Năm đầu tiên của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump được dự báo là đầy thách thức đối với nhiều nền kinh tế lớn. Nhưng với Trung Quốc, mọi việc nhìn chung lại diễn ra thuận lợi.
Bất chấp thuế quan và giai đoạn tái cơ cấu “đau đớn” của lĩnh vực bất động sản, nền kinh tế Trung Quốc vẫn duy trì mức tăng trưởng khoảng 5%. Trong khi người tiêu dùng tiếp tục tỏ ra thận trọng, khẩu vị rủi ro của khu vực tư nhân lại gia tăng đáng kể.
Đến tháng 11/2025, chỉ số MSCI Trung Quốc đã vượt S&P 500 nếu tính theo USD. Trung Quốc cũng huy động được nhiều vốn hơn thông qua các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) so với Phố Wall. Luận điểm cho rằng Trung Quốc đang trở nên “kém hấp dẫn với nhà đầu tư” vì thế mất dần sức thuyết phục.
Những diễn biến của cuộc chiến thương mại cho thấy chiến lược dài hạn của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình - tập trung giảm phụ thuộc vào bên ngoài và củng cố năng lực tự cung tự cấp - đã mang lại kết quả nhất định trong ngắn hạn. Các nhà sản xuất chip nội địa và doanh nghiệp trí tuệ nhân tạo bùng nổ trong năm 2025. Tỷ trọng thương mại của Trung Quốc được thanh toán bằng nhân dân tệ tăng lên mức ấn tượng 30%. Dự trữ dầu thô cũng đạt kỷ lục 1,2 tỷ thùng.
Trong cuộc gặp đầu tiên với Tổng thống Mỹ Donald Trump sau 6 năm, diễn ra vào tháng 10/2025, Chủ tịch Tập Cận Bình đưa ra một số đề xuất làm hài lòng phe ủng hộ MAGA, liên quan đến fentanyl và đậu nành. Tuy nhiên, ông không hề nhượng bộ về tầm nhìn xây dựng một trật tự công nghệ - công nghiệp toàn cầu do nhà nước dẫn dắt. Kế hoạch 5 năm mới, công bố vào tháng 3/2026, tiếp tục tái khẳng định mục tiêu này.
Về đối ngoại, Trung Quốc thường tạo ấn tượng là linh hoạt và chủ động. Dù vậy, thời gian gần đây cũng xuất hiện nhiều quyết sách gây tranh cãi, từ cách tiếp cận cứng rắn hơn trên mặt trận quốc tế, các biện pháp điều chỉnh mạnh tay với khu vực tư nhân, cho tới việc kéo dài một số chính sách lâu hơn so với dự kiến ban đầu.
Trong bối cảnh đó, năm 2026 nhiều khả năng sẽ chứng kiến Bắc Kinh tiếp tục đẩy mạnh các định hướng chiến lược, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ – công nghiệp, bất chấp những hệ lụy tiềm tàng.
Những giới hạn của mô hình tăng trưởng
Khi Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu và gia tăng ảnh hưởng kinh tế toàn cầu, những cảnh báo về rủi ro thương mại và nguy cơ thất bại của quá trình tái cân bằng kinh tế trong nước ngày càng rõ nét. Năm 2026 có thể trở thành phép thử quan trọng đối với mô hình tăng trưởng mà Bắc Kinh theo đuổi.
Khi thương mại được chuyển hướng khỏi Mỹ, xuất khẩu của Trung Quốc sang phần còn lại của thế giới đã tăng 11% so với cùng kỳ trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 9. Đến cuối năm, thâm hụt thương mại hàng năm của Đức với Trung Quốc tiến sát mốc 100 tỷ USD. Tập đoàn BYD dự kiến sẽ vận hành khoảng 2.000 cửa hàng tại châu Âu vào cuối năm 2026.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng việc Trung Quốc tiếp tục tràn ngập thị trường toàn cầu bằng hàng hóa giá rẻ có thể làm dấy lên nỗi lo phi công nghiệp hóa ở phương Tây, từ đó kích hoạt làn sóng áp thuế mới nhằm vào hàng hóa Trung Quốc.
Cuối năm 2025, Bắc Kinh khởi động “Sáng kiến Quản trị Toàn cầu” (Global Governance Initiative – GGI), đề xuất xây dựng các bộ quy tắc mới về tài chính, trí tuệ nhân tạo, khí hậu và không gian, đồng thời đưa ra ý tưởng cấp phép bắt buộc trên phạm vi toàn cầu đối với đất hiếm – nguyên liệu then chốt cho các ngành công nghệ cao.
Theo các nhà phân tích, vẫn còn không ít dấu hỏi xoay quanh cách Trung Quốc sẽ triển khai các cam kết cụ thể trong khuôn khổ GGI trên thực tế, cũng như khả năng Bắc Kinh hiện thực hóa những tham vọng này trong bối cảnh vừa phải đối mặt với nhiều sức ép trong nước, vừa vấp phải sự hoài nghi từ bên ngoài về mức độ uy tín và mục tiêu dài hạn.
Ông Zachary Abuza, học giả nghiên cứu địa chính trị và an ninh châu Á, cho rằng Trung Quốc đang hướng tới việc tái định hình trật tự quốc tế theo hướng đa cực, trong đó Mỹ chỉ còn là một trong nhiều trung tâm quyền lực. Tuy nhiên, theo ông, động lực thúc đẩy cách tiếp cận này xuất phát nhiều hơn từ những hạn chế nội tại của Trung Quốc, bao gồm tăng trưởng kinh tế chậm lại và các thách thức về nhân khẩu học, hơn là từ sức mạnh vượt trội.
Trong khi đó, nhìn về trung hạn, Trung Quốc vẫn phải đối mặt với bài toán nan giải: chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang dựa nhiều hơn vào tiêu dùng nội địa. Đây là mục tiêu đã được nhắc tới suốt nhiều năm nhưng chưa đạt được kết quả như kỳ vọng. Một bài viết gần đây của ông Tập Cận Bình đã nâng ưu tiên này lên hàng đầu, nhất là trong bối cảnh bất ổn toàn cầu và nguy cơ chiến tranh thương mại tái diễn.
Thế nhưng, nỗ lực này có thể tiếp tục vấp phải trở ngại. Quan trọng nhất là các hộ gia đình Trung Quốc chưa đủ niềm tin vào tương lai để gia tăng chi tiêu. Tỷ lệ sinh sụt giảm phản ánh tâm lý bất an sâu sắc của giới trẻ, trong khi đại dịch Covid-19 đã thúc đẩy xu hướng tiết kiệm phòng ngừa rủi ro.
Quang Đăng
